دعا؛ بهترین راهکار درک شب قدر

شناخت شب قدر لازم است، چرا که درک شب قدر، شبی که از هزار شب بهتر است و در آن تقدیر یک سال ما را رقم می زنند، متوقف بر شناخت درست این شب ارزشمند است. برای این منظور و به جهت درک بهتر شب قدر، به سراغ حجت الاسلام شیخ محمود صنیعی رفته ایم، تا با بیانات ایشان بخشی از نیاز های معرفتی نسبت به شب قدر را پاسخ دهیم.

تبیان: تشکر می کنم از اینکه این فرصت را در اختیار ما قرار دادید؛ یکی از سوال هایی که درباره شب قدر مطرح شده این است که آیا فقط شب قدر داریم و یا قدر تا 24 ساعت امتداد دارد و روز بعد را در بر می گیرد؟ و اساسا چه خصوصیتی در شب وجود دارد که قدر با آن همه منزلت و اهمیتی که دارد در شب رخ داده است؟

روز قدر مثل شب آن است

حجت الاسلام صنیعی: در آیه شریفه آمده است «سلام هی حتی مطلع الفجر»، مطلع فجرِ کجا مقصود است؟ مطلع فجر تهران؟ مکه یا جای دیگر را می گوید؟ ظاهر این است که مطلع فجر از آن جایی که تاریکی شروع می شود در کل زمین، تا تاریکی کل زمین تمام می شود و روشنایی شروع می شود؛ پس با این حساب تقریبا یک روز کامل قدر محسوب می شود. برای همین در روایات ما می فرماید «یوم القدر، مثل لیلها»، یعنی روز قدر مانند شب قدر است. اصلا یک باب احادیث داریم در این موضوع. اما ما فقط تا مطلع الفجر خودمان بیداریم و بعد می رویم می خوابیم، در حالی که فرمودند روز قدر مثل شب آن است. ظاهرا تحلیل این روایت همین است.

حالا چرا شب این اتفاقات می افتد؟ علتش این است که آقایان می گویند چون نجوا ها در تاریکی است و ارتباطات ملکوت با عالم ملک بر اساس تاریکی اتفاق می افتد. پس اینکه لیله القدر می گویند یکی از دلیل هایش همین است.
هرچه به ملکوت ربط دارد و در قرآن آمده در شب رخ داده است؛ «سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى»، «إِنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةٍ مُبارَکَةٍ»، «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ».

 

تبیان: در شب قدر چه اتفاقات تکوینی و تشریعی رخ می دهد که قرآن تعبیر می کند این شب بهتر از هزار شب است؟

شبی که رزق یک سالت را می دهند

حجت الاسلام صنیعی: بگذارید یک مثال بزنم؛ شب قدر شبی است که به تعبیر بنده انباری ها را پر می کنند. اینکه چه چیزی می دهند و یا وسعتش چقدر است، نگاه می کنند به گذشته و آینده را نسبت به گذشته پر می کنند.

می گویند شما چقدر سال گذشته از انباریت استفاده کردی، یعنی چه قدر از رزق ها و برکاتی که به تو رسید استفاده کردی، ما بر اساس همان سال آینده را به تو رزق می‌دهیم.  به شما مثلا هزار کیلو سال قبل برنج دادیم، اما شما ششصد کیلو را فقط استفاده کردید، پس اندازه ات همان ششصد کیلو است و ما همان را می‌دهیم. به تعبیر دیگر هر چه سال گذشته بیشتر نیکی کرده باشی و اعمال خیر انجام داده باشی، شب قدر تقدیر بهتری در انتظارت است.

برای همین است که می گویند استغفار بکن که گذشته ات را پاک کنند، تبدیل به گلستان بشود، تا آینده ات را زیبا رقم بزنند. حالا شما بر اساس اختیار خودت از این انباری استفاده می‌کنید، امکان دارد در طول سال گذشته اشتباه کرده باشم و درست از این انباری استفاده نکرده باشم، آیا ممکن است بعد از شب قدر، دوباره پُرش کنند، یعنی تقدیری را که شب قدر رقم خورده است را تغییر دهند؟ بله می شود کارهایی کرد که این اتفاق بیفتد، به طور مثال در وسط سال بین الطلوعین یکی از کارهایی است که رزق و برکت الهی را افزایش می دهد.

 
تبیان: بعضی از عرفا روز قدر را اولین روز سال معرفی می کنند آیا این مطلب منبع روایی دارد؟

حجت الاسلام صنیعی: در بعضی از روایات اول سال را اول ماه رمضان معرفی می کنند، در بعضی از نقل ها روز بعد از شب قدر یعنی یوم القدر را گفته اند، در بعضی از روایات هم عید فطر آمده است؛ هر کدام از این ها به یک اعتباری است، چون که اول سال بحث زمان است و زمان هم یک بحث اعتباری است.

اعتبار اول رمضان، اعتبار بندگی است. اعتبار شب قدر از این جهت است که سال رزقی شروع می شود و عید فطر به این جهت که گویا از مادر متولد شده اید. برای مطالعه بیشتر کتاب اقبال در باب ماه رمضان دراینباره بحث کرده است.

تبیان: شب قدر پیوند خورده با امیر المونین؛ آیا می توان گفت بین این دو ارتباطی وجود دارد؟ و آیا شب قدر با وجود حضرت زهرا ارتباطی دارد؟

حضرت زهرا، باطن شب قدر

حجت الاسلام صنیعی: شب قدر قبل از امیرالمومنین هم بوده است، حضرت شهادتش واسطه در فیض شده است که ما بر اساس آیه قرآن که می فرماید: «وابتغو الیه الوسیله»، اینکه ما با وسیله برویم سراغ خدا، ما امیرالمومنین را وسیله قرار می دهیم آن هم در بهترین شب که خوب است وسیله ببری نزد خدا، یعنی شب قدر. این لطف خدا بوده است که در این شب ها امیرالمومنین را واسطه کرده اند.

اما درباره قسمت دوم روایت؛ در روایات باطن شب قدر، باطن حضرت زهرا سلام الله علیها است. در ذیل آیه شریفه «انا انزلناه فی لیله القدر» امام صادق (ع) فرموده اند: «لیله القدر باطنش وجود حضرت زهرا است. این یعنی چه؟

یعنی شب قدری که همه تقدیرات نوشته می شود، چه کسی باید توشیح بکند؟ به طور ظاهری امام زمان علیه السلام این کار را انجام می دهند، اما مناط رزق عالم هستی و ملاک کمالات هستی از ناحیه حضرت زهرا می باشد و در حقیقت باید به امضای ایشان برسد.

تبیان: چه راهکاری وجود دارد برای اینکه بتوانیم  شب قدر را درک کنیم؟

 دعا، بهترین کار در شب قدر

حجت الاسلام صنیعی: مرحوم صدوق می فرماید بهترین کار ها مذاکره علم است، اما به نظر من شاید این به درد شب قدر نخورد، آن چیزی که می فهمم این است: دعا دعا دعا.

چون «الدعا یرد القضا». دعا فرمان الهی را رد می کند.. اگر خدا به چیزی فرمان دهد، کن فیکون باید بشود، ولی با دعا رد می شود. اصلا یکی از عوامل بدا دعا کردن است.در روایات داریم که اگر دعا هایتان نبود، خداوند به شما نگاه نمی کرد؛

در ذیل همین مباحث در تهذیب شیخ هست که یک نفر آمد خدمت یکی از معصومین، عرض کرد دو نفر دارند با هم نماز می خوانند و در یک زمان هر دو نماز را تمام می کنند، یکی از این دو سوره اش را طولانی تر می خواند و دیگری قنوتش را طولانی تر می خواند، «ایهما افضل؟»، کدام یک برترند؟ آقا فرمودند هر دو خوب هستند، گفت آقا من می دانم هر دو خوب اند، سوالم این است که کدام یک افضل است؟ حضرت فرمودند «الدعا اشدهن» یعنی آن که دعا می کند برتر است یعنی آن که قنوتش را طولانی تر می کند.

خب چرا دعا این ویژگی را دارد؟ چون همان طور که عرض کردم، اگر دعا نباشد خدا به شما نگاه نمی کند؛ نفرمود اگر قرآن نخوانید خدا به شما نگاه نمی کند. در آن آیه شریفه هم می فرماید کسانی که دعا نمی کنند استکبار می کنند، یعنی تکبر دارند و کسی که اهل تکبر باشد جهنمی می شود. پس آن شب می شود تمام حکم هایی که در گذشته وجود داشته را با دعا و توسل به اهل بیت تغییرش داد.

آداب شـب قـدر

پس از شناخت شمه‌ای از امتیازات شـب قدر، باید برای استفاده از این فرصت گرانقدر‌ برنامه‌ای‌ ریخت؛ چرا که این امر نیازمند دقـت و شـناخت است و علاوه بر این که بـاید از لحـظه لحـظه آن اسـتفاده نـمود، در نحوه استفاده از آن نـیز دقـت کافی لازم است‌. خصوصیات‌ این شب گرانقدر ما را به نحوه استفاده از آن راهنمایی می‌کند. با استفاده از این خـصوصیات و روایـاتی کـه از اهل بیت ‏علیهم ‏السلام رسیده است و با تـوجه بـه تـوصیه‌های‌ عـلمای‌ بـزرگ، بـرنامه‌های زیر برای شب قدر پیشنهاد می‌شود:

در شب قدر زیاد تفکر کنید

یکی از مهم‌ترین کارهایی که با انجام آن می‌توان از شب قدر استفاده کرد، «تفکر» است و مناسب است که‌ در‌ این‌ شب، وقتی بـه آن اختصاص‌ داده‌ شود‌. عارف کامل میرزا جواد آقا ملکی تبریزی‏ رحمه ‏الله می‌فرماید:
«بعد از تعیین وقت ذکر، وقت مناسبی را که در آن خواب آلود‌ یا‌ سیر‌ یا گرسنه نبوده و موانع دیگری نیز نداشته باشد‌، بـاید‌ بـرای تفکر معین کند.»

دین مبین اسلام به تفکر اهمیت‌ زیادی داده است، تا آنجا که در روایتی «لحـظه‌ای تـفکر بهتر از عبادت و شب زنده‌داری یک شب» و در‌ روایت‌ دیگر‌ «بهتر از عبادت یک سال» خوانده شده است. به عنوان نمونه‌:
راوی‌ گوید: از امام صادق ‏علیه‏ السلام در مـورد روایـتی که مردم از پیامبر اکرم ‏صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏آله نـقل مـی‌کنند که لحظه ‌ای‌ تفکر‌ بهتر‌ از عبادت یک شب است، پرسیدم: انسان چگونه تفکر کند؟ فرمود: «یَمُرُّ بِالْخَرِبَةِ‌ اَوْ‌ بِالدَّارِ‌ فَیَقُولُ: اَیْنَ سَاکِنُوکِ؟ اَیْنَ بَانُوکِ؟ مَا بَالُکِ لَا تَتَکَلَّمِینَ؛ از‌ کنار یـک خـرابه یا خانه‌ای عبور کـند و بـگوید: ساکنینت کجایند؟ بانیانت کجایند؟ چرا حرف نمی‌زنی؟»

باید در این شب برنامه ریزی کرد

کار دیگر در شب‌ قدر‌ که توجه به آن بسیار‌ ضروری‌ است، برنامه‏ ریزی برای سال آینده و ریختن طرحی برای استفاده از سرمایه‏ های موجود در وجـود خـویش و سرمایه ‏هایی که در چنین شبی نازل می‏شوند، است. خدای‌ متعال‌ برای انسان از بدو‌ خلقتش‌ سرمایه‏ هایی قرار داده است که نیاز به رشد و باروری دارند و بدون آن، این سرمایه‏ ها به جای سود آوری تبدیل بـه زیـان می‏ شوند. برای این منظور طرح و برنامه لازم است؛ طرحی که‌ انسان‌ را به سر منزل مقصود برساند و برنامه ‏ای که این طرح را عملی کند. خدای متعال انسان را به همراه فطریاتی خلق کرده اسـت کـه بالقوه ‏اند و برای استفاده باید به فعلیت برسند‌ و این‌ کار به‌ طرح و برنامه نیاز دارد. از طرف دیگر، هر سال در شب قدر براساس کارهای گذشته سرمایة یک‌ ساله‏ای به انسان می‏دهند (تـقدیر) کـه بـرای استفاده از آن به‌ برنامه ‏ای‌ یکساله‌ نـیاز دارد.

اسـتاد عـلی صفایی ‏رحمه ‏الله در این رابطه می‏فرماید: «و در این شب تو باید برای این سرمایه‌ و ‌‌امکانات‌، طرح بریزی و برنامه بگذاری؛ چون هر نوع حرکتی کـه هـمراه طـرح نباشد، گرفتار‌ خرابکاری‌ و کُندکاری‌ و دوباره‏ کاری خواهد شد و از دسـت خـواهد رفت.»

انس با قـرآن

یـکی دیـگر از کارهایی که لازم است در شب قدر از آن بهره‏مند شویم، انس با قرآن کـریم و قـرائت آیات آن و تأمل در آنهاست؛ چرا که ماه رمضان‌ بهار‌ قرآن است و ثواب تلاوت آیه‏ ای از آن در این ماه بـرابر بـا ثـواب ختم قرآن در اوقات دیگر می‏باشد. چنان‏که پیامبر اکرم‏ صلی‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله در ضمن خطبه شعبانیه مـی‏فرماید:

«... وَمـَن تـَلَا فِیهِ‌ آیَةً‌ مِنَ القُرآنِ کَانَ لَهُ مِثلُ أجرِ مَن خَتَمَ القُرآنَ فِی غَیرِهِ [مـِنَ] الشـُّهُورِ...؛ و هر که در آن آیه‏ای از‌ قرآن‌ را بخواند، مثل پاداش کسی را خواهد داشت که در غیر این مـاه قـرآن را ختم کند.»
نکته‏ای که در قرائت قرآن توجه به آن لازم است، آنچنان‌که ائمه‏ علیهم‏ السلام‌ بر‌ آن تـأکید کـرده ‏اند، تدبر در آیات‌ الهی‌ به‌ هنگام قرائت آن می‏باشد.

راز و نیاز با دلدار

شب قدر شب وصال یار است. شبی کـه‌ دلدار‌، در بـه روی دلدادگان باز کرده و اغیار را از اطـراف آن رانـده است‌. آری ، شـبی‌ اسـت که رهرو، ره صد ساله می‏رود: «لَيْلَةُ القـَدرِ خـَیرٌ مِن ألفِ شَهر؛ شب قدر بهتر از هزار ماه است»
شب‌ سـلامت‌ اسـت‌: «سَلاَمٌ هِیَ حَتَی مَطلَعِ الفَجر: «این شب رحمت و سـلامت‌ و تـهنیت‌ است‌ تا صبحگاه.» و شیطان از جـلوی راه ره‏پویان برداشته می‏شود.

و چه خوش‌ است‌ صحبت بی ‌پرده با یار در لحظات شیرین دیدار. گـفتن زیـباییهای یار به این دیدار، صـفا وشـکر‌ تـفقدهایش‌ به آن طراوت مـی‌دهد و یـادآوری زشتیهای خود و درخواست بـخشش و تـوبه به دل‌ جلا‌ می‌بخشد.
و چه زیباست راز و نیاز با پروردگار‌ بی‌نیاز‌ و عرضه‌ ظرف بزرگ‌تر برای دریـافت عـطایای بیش‌تر. ناگفته‌ نماند‌ که دعاهای مـخصوص ایـن شب در کـتب ادعـیه آورده شـده است که از‌ جمله‌ آنـها کتاب شریف «مفاتیح الجنان‌» محدث‌ بزرگ، شیخ‌ عباس‌ قمی ‏رحمه‏ الله‌ است که به فضل خدا در‌ اخـتیار‌ هـمگان می‌باشد.

توسل به اهل بیت ‏علیهم ‏السلام

هـمانگونه کـه روایـات زیـادی بـیانگر آن‌ هستند‌، شـب قـدر، شب ولایت است و اهل‌ بیت‏ علیهم ‏السلام صاحبان حقیقی این‌ شب‌ هستند. در این شب اوامر‌ الهی‌ در مورد انـسانها بـر ایـشان نازل می‌شود تا آنها را در طول سال‌ اجـرا‌ کـنند.

پی نوشت:

این مطلب خلاصه‌ای است از مقاله "امتیازات و آداب شب قدر" به قلم احمد عابدین زاده که در شماره 131 مجله مبلغان منتشر شده است.

این روزها که بحث حریم شخصی و حفاظت از اطلاعات خصوصی کاربران در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها بالا گرفته است، آگاهی از تعداد اپلیکیشن‌های پیام‌رسان رمزنگاری شده با ضریب امنیت بالا مفید و کاربردی محسوب می‌شود.

این گزارش به بررسی مختصری درباره معروف‌ترین اپلیکیشن‌های پیام‌رسان امن با قابلیت رمزنگاری پیشرفته می‌پردازد. فهرست زیر به مجموعه پیام‌رسان‌های امن و رمزنگاری شده‌ای اشاره دارد که در جهان به خاطر حفظ حریم شخصی کاربران مشهور و محبوب شده‌اند:

۱. سیگنال ( Signal)

اپلیکیشن پیام‌رسان سیگنال که برای نخستین به منظور در دسترس قرار گرفتن عموم مردم و کاربران در سال ۲۰۱۴ میلادی توسعه و منتشر شد، همواره بعنوان یکی از امن‌ترین پیام‌رسان های جهان نامیده می‌شود. دلیل امن بودن این پیام‌رسان آن است که از قابلیت EncryptionEnd- to End یا رمزنگاری پیشرفته بهره‌مند است و مکالمات صوتی و تصویری و همچنین پیام های متنی کاربران در پلت‌فرم اپلیکیشن سیگنال به صورت کاملا محرمانه و خصوصی باقی خواهد ماند. این بدان معناست که هیچ نهاد امنیتی، اطلاعاتی و دولتی در هیچ کشوری نمی تواند اطلاعات خصوصی کاربران را رصد و به آنها دسترسی پیدا کند.

اپلیکیشن سیگنال را که بسیاری از کارشناسان، برادر دو قلوی پیام‌رسان تلگرام معرفی می‌کنند، ظاهر و قابلیت‌های مشابهی با تلگرام دارد. نرم‌افزار سیگنال قابلیت نصب برروی سیستم عامل ویندوز رایانه و همچنین از طریق وب (مرورگر کروم) را نیز داراست. این پیام‌رسان که در جایگاه نخست پیام‌رسان‌های امن جهان جای گرفته است، تجربه لذت بخشی را برای کاربرانش به ارمغان می‌آورد.

۲. واتس اپ ( whatsapp )

اپلیکیشن پیام‌رسان واتس اپ که یکی از محبوب‌ترین و پرطرفدارترین پیام‌رسان‌های جهان است، نیز از قابلیت Encryption End- to End یا رمزنگاری پیشرفته پشتیبانی می‌کند و از پروتکل‌های پیشرفته‌ای برای حفظ حریم شخصی کاربرانش برخوردار است.

این اپلیکیشن که برای تمامی سیستم‌های عامل اندروید، iOS و ویندوز قابل استفاده است، در سال ۲۰۱۶ میلادی لقب پرکاربردترین پیام رسان جهان را گرفت. واتس اپ از آن جهت ضریب امنیت سایبری بالایی دارد که مکالمات و اطلاعات مبادله شده میان کاربران و مخاطبان به صورت کامل محافظت شده بوده و مکالمات و اطلاعات شخصی و خصوصی آن‌ها از سوی نهادهای دیگر قابل رصد و ردگیری نخواهد بود.

۳. تلگرام ( telegram )

اپلیکیشن پیام‌رسان تلگرام هم که در سال‌های اخیر از محبوبیت و استقبال بی‌نظیری از سوی کاربران بهره‌مند شده است، از سرعت و امنیت بالایی برخوردار است و علاوه بر پروتکل های رمزنگاری پیشرفته یا end-to-end encryption از قابلیت دیگری همچون مکالمه محرمانه (secret chat) برخوردار است.

۴. تریما (Threema)

اپلیکیشن پیام‌رسان تریما که رتبه سومین پیام رسان امن در جهان را از آنِ خود کرده است، تاکنون بیش از یک میلیون بار از فروشگاه‌های اینترنتی اپ استور اپل و پلی استور گوگل دانلود و نصب شده است. البته لازم به ذکر است که این پیام‌رسان با سایر اپلیکیشن‌های مشابه خود در یک امر متمایز است و آن هم پولی بودن آن است. تریما با قیمت ۲.۹۹ دلار آمریکا قابل دانلود و استفاده کاربران است و برای آن‌ها درگاه امنی را به ارمغان می‌آورد.

۵. ویکر می (Wickr Me)

این پیام‌رسان نیز همانند موارد پیشین، از قابلیت end-to-end encryption یا رمزنگاری پیشرفته برخوردار است و از دو سیستم عامل اندروید و iOS پشتیبانی می‌کند. کاربران از طریق این پیام‌رسان قادر خواهند بود تصاویر، ویدیو و پیام‌های متنی کاملا خصوصی و محرمانه‌ای بفرستند و خیالشان از امنیت آن راحت باشد.

۶. سایلنس ( Silence )

یکی دیگر از پیام‌رسان‌های امنی که در این رتبه بندی جای گرفته است، نرم افزار ارسال پیام سایلنس ( Silence ) نام دارد که از قابلیت encryption یا رمزنگاری پیشرفته برخوردار است.

۷. وایبر ( Viber )

اپلیکیشن پیام‌رسان وایبر که در سال ۲۰۱۲ میلادی برای نخستین بار پا به عرصه پیام‌رسان‌های جهان گذاشت، در آخرین به‌روزرسانی‌هایش قابلیت end-to-end encryption یا رمزنگاری پیشرفته را به خود افزود و بدین ترتیب، محبوبیت خود را در میان کاربران افزایش داد. این پیام‌رسان برروی تمامی سیستم‌های عامل اندروید، مک، ویندوز و iOS قابل اجرا و دسترسی است.

۸. داست (Dust)

در نهایت، به آخرین اپلیکیشن پیام‌رسانی می‌رسیم که رتبه هشتم این فهرست و رده‌بندی را به خود اختصاص داده است. این اپلیکیشن نیز همانند رقیبان خود از قابلیت end-to-end encryption یا رمزنگاری پیشرفته بهره‌مند است. پیام‌های رد و بدل شده در این پیام‌رسان، به هیچ عنوان برروی حافظه سرورهای آن باقی نمی‌مانند و بلافاصله لحظاتی پس از دریافت پیام توسط مخاطب موردنظر، برای همیشه پاک می‌شوند.

منبع: خبرگزاری ایتنا

یکی از دردناک ترین حوادث تاریخ اسلام که در سال 40 هجری به وقوع پیوست واقعه شهادت ولی امر مسلمین امام علی(ع) بود که به دست شقی‌ترین افراد روی زمین یعنی«عبد الرحمن بن ملجم مرادی» که یکی از خوارج نهروان بود، اتفاق افتاد. این پرسش که در آن سال ها چه جریان و خیزش ضد فرهنگی در حال شکل گرفتن بود که در نهایت زمینه شهادت ولی خدا را فراهم کرد، موضوعی است که در این نوشتار سعی شده به گوشه ای از آن پاسخ داده شود.

گسیل مسلمانان برای بیعت و فراوانی ریزش یاران

هر چند بعد از قتل عثمان هجوم مسلمین برای بیعت با امام علی(ع) به گونه ای بود که نقل شده است: «روز بیعت فراوانی مردم همچون یال های پرپشت کفتار بود که اطراف حضرت را احاطه کرده بود، به طوری که نزدیک بود امام حسن و حسین(ع) لگد مال شوند.»[1]، ولی این وفاداری و بیعت چندی نمی پاید که به جدایی و فراق مبدل می شود به گونه ای که از آن حضرت نقل می شود: «آنگاه که به پا خاستم و حکومت را در دست گرفتم، گروهی پیمان شکستند، گروهی از اطاعت من سر باز زده و از دین خارج شدند و برخی نیز از اطاعت حق سر برتافتند.»[2]

این هجوم و گسیل مسلمانان برای بیعت و فراوانی ریزش یاران از جمله شگفتی های دوران حکومت امام علی(ع) بشمار می آید که چرایی آن باید مورد بررسی و تأمل قرار گیرد.

رسوخ و نفوذ عناصر فاسد در جامعه اسلامی

1-صدارت طلبان فاسد

یکی از مشکلات و مصائبی که امام علی(ع) در دوران حکومت کوتاه خود با آن دست به گریبان بود نفوذ عناصر فاسد و نالایق و قدرت طلبی بود که در دوران خلفای سه گانه بخصوص در زمان عثمان به جاه و مکنت رسیده بودند. هر یک از این صاحبان قدرت و نفوذ به دنبال سهم خواهی خاص از حکومت علوی بودند، این در حالی بود که حضرت با این دسته افراد مفسد با تساهل و تسامح بر خورد نمی‌کرد؛ کما اینکه تاریخ طبری از حضرت این چنین نقل کرده است: «به خدا سوگند من در دينم (با ستمگران) سازش نمى‏‌كنم و امور مملكت را به دست افراد پستى(چون معاويه) نمى‏ سپارم.»[3]

به طور قطع و یقین دو طیف از خواص حکومت علوی مصداق بارز سلطه طلبانی هستند که مشکلات عدیده ای  برای حضرت فراهم کردند، سران سپاه جمل، و سپاه صفین که برای تصاحب حکومت علوی دندان گرد کرده بودند و مصمم بودند به هر قیمتی زمام امور را از آن حضرت خارج کنند.

2-ویژه‌خواران زر اندوز

از جمله ویژگی و خصوصیاتی که زمینه مردودی برخی خواص را در زندگیشان فراهم می کرد، حرص به مال دنیا و تمایل به ویژه خواری بود، با توجه به اینکه پیش از حکومت امام علی(ع) افرادی همچون عمر و عثمان، حساب خاصی برای برخی خواص باز کرده بودند و اشرافی گری را ترویج کرده و سهمی خاص از بیت المال را برای برخی افراد تعیین کرده بودند، ولی بعد از به قدرت رسیدن امام علی(ع) این بذل و بخشش ها از بیت المال قطع شد، از این رو برخی افراد صف خود را از امام علی(ع) جدا کرده و از حمایت و پشتیبانی او دست برداشتند.

مهمترین علت عقب نشینی عرب از حمایت امیرالمومنین، مال بود

کما اینکه برخی مورخان در این خصوص این چنین نگاشته‌اند: «مهمترین علت عقب نشینی عرب از حمایت امیرالمومنین، مال بوده است، زیرا علی اشراف را بر غیر اشراف، و عرب را بر عجم ترجیح نمی داد و با رؤسای قبائل همچون پادشاهان برخورد نمی کرد.»[4] این موضوع به گونه‌ای است که حتی نمونه هایی از آن را می توان در کتاب شریف نهج البلاغه مشاهده کرد.[5]

3-ویروس مزمن عافیت طلبی

یکی از ویروس های خطرناکی که نوعاً بلای جان خواص می شود ویروس عافیت طلبی است، به اذعان محققان خواص اهل اعتزال که در مدینه زندگی می کردند، بیشتر اهل رفاه طلبی بودند و گوشه گیری ایشان از امام علی(ع) به علت این بود که نام و نانشان از بین نرود و به دردسر نیفتند، از جمله این افراد عبارتند از: سعد بن ابی وقاص، عبد الله بن عمر، اسامه بن زید، احنف بن قیس.  

4-جهل، تحجر و فقدان بصیرت در سونامی شبهات

عوامل مهم دیگری که در طول تاریخ موجبات انحراف و سوء فرجام برخی افراد و خواص را به دنبال داشت عبارت بودند از جهل، تحجر و فقدان بصیرت، این ویژگی ها در دوران خلافت و حکومت امام علی(علیه السلام) نمود چشمگیری داشته است، به طوری که به اذعان محققان عامل اصلی ریزش برخی گروه‌های معاند در دروان حکومت امام علی(ع) فقدان بصیرت لازم و ساده لوحی ایشان بوده، به طور مثال برخی از نامداران در آن برهه از تاریخ اشخاص، متظاهر به ظواهر اسلام و اهل عبادت و تشریع بودند که در توجه به نوافل زبانزد بوده و نام و ید طولایی داشتند. مشکل این دسته اشخاص این بود که در هجوم شبهات و ابری شدن فضای حکومت، توانایی لازم برای یافتن حقیقت را نداشتند، از این رو بر اساس ظواهر و نیرنگ ها دچار تردید می شدند، نماد بارز این دسته افراد "خوارج بودند" که از جمله ایشان «عبد الرحمن بن ملجم مرادی» بود.[6]

پی‌نوشت:

[1]. نهج البلاغة، ص49. «فَمَا رَاعَنِي إِلَّا وَ النَّاسُ [إِلَيَ‏] كَعُرْفِ الضَّبُعِ إِلَيَّ يَنْثَالُونَ عَلَيَّ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ حَتَّى لَقَدْ وُطِئَ الْحَسَنَان‏»
[2]. همان: « فَلَمَّا نَهَضْتُ بِالْأَمْرِ نَكَثَتْ طَائِفَةٌ وَ مَرَقَتْ أُخْرَى وَ [فَسَقَ‏] قَسَطَ آخَرُون‏»
[3]. تاريخ طبرى، ج 5، ص 160. «والله لا اداهن فى دينى و لا اعطى الدنى فى امرى»
[4]. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج2، ص197، به نقل از ریزش خواص، در حکومت علوی، جواد سلیمانی، ص50.
[5]. ر.ک: نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص183.
[6]. ر.ک: ریزش ها در حکومت علوی، علی کریمیان صیقلانی،ص82.

از جمله مهمترین سؤالات مهم تاریخ صدر اسلام به خصوص پس از رحلت پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله)، قضیّه خانه نشینی حضرت علی(علیه السلام) است. اینکه چرا کسی که در واقعه تاریخی غدیر خم در میان آن همه جمعیّت مسلمانان آن زمان و در سال آخر عمر شریف پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) توسط پیامبر خدا به عنوان جانشین پس از ایشان به همه مردم معرّفی شد، پس از رحلت پیامبر، خانه نشین شد؟

عدم استقبال و حمایت مصرّانه اجتماعی!

پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) نیز این شرایط را پیش بینی کرده بودند و در آخرین لحظات عمر شریفشان فرمودند: يَا عَلِيُّ إِنَّكَ سَتَلْقَي[بَعْدِي] مِنْ قُرَيْشٍ شِدَّةً مِنْ تَظَاهُرِهِمْ عَلَيْكَ وَ ظُلْمِهِمْ لَكَ... فَإِنَّكَ [مِنِّي] بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَي وَ لَكَ بِهَارُونَ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ إِنَّهُ قَالَ لِأَخِيهِ مُوسَي إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَ كادُوا يَقْتُلُونَنِي؛
قريش برخورد تندى خواهى ديد، شورششان عليه تو و ستمى كه بر تو روا دارند، پس اگر در نبرد با آنان يارانى يافتى با آنان جهاد كن و با موافقانت با مخالفانت بجنگ، پس اگر يارانى نيافتى، پايدارى پيشه كن و دست نگهدار و خود را در مهلكه نينداز، همانا كه تو نسبت به من، همانند هارونى نسبت به موسى، هارون براى تو الگوى نيكوئى است، همو بود كه به برادرش موسى گفت: «همانا كه اين قوم مرا ناتوان نموده نزديك بود مرا بكشند(1)».(2)

دفاع، آری یا خیر؟

سؤال بعدی آن است که اساساً آیا امیر المؤمنین(علیه السلام) نسبت به هجوم به خانه خود و ضرب و شتم همسر مکرّمه شان عکس العملی نشان دادند یا خیر؟

در مورد واقعه یقینی و غمبار ضرب و شتم حضرت زهرا(سلام الله علیها) تنها یادگار پیامبر اکرم که منجر به شهادت ایشان در سن 18 سالگی شد، هیچ تردیدی در بین شیعه وجود ندارد. حتّی برخی از اهل سنّت نیز این واقعه را بیان کرده اند(3)

با بررسی اقوال تاریخی به این نتیجه می رسیم که حضرت، عکس العمل تندی در ابتدا از خود بروز دادند. سلیم ابن قیس نقل می کند: عمر آتش طلبيد و آن را بر در خانه شعله‏ور ساخت و سپس در را فشار داد و باز كرد و داخل شد! حضرت زهرا (عليها السّلام) در مقابل او در آمد و فرياد زد: «يا ابتاه، يا رسول اللَّه»! عمر، شمشير را در حالى كه در غلافش بود بلند كرد و به پهلوى حضرت زد. آن حضرت ناله كرد: «يا ابتاه»! عمر تازيانه را بلند كرد و به بازوى حضرت زد.
آن حضرت صدا زد: «يا رسول اللَّه، ابو بكر و عمر با بازماندگانت چه بد رفتارى كردند»! على (عليه السّلام ناگهان) از جا برخاست و گريبان عمر را گرفت و او را به شدت كشيد و بر زمين زد و بر بينى و گردنش كوبيد و خواست او را بكشد.(4)

این عکس العمل ابتدایی، نشان دهنده آن است که حضرت، توانایی برخورد قبلی و ممانعت از واقعه تلخ هجوم و وقایع پس از آن را داشتند؛ امّا به خاطر عواقب بدتر آن، از شدّت عمل بیشتر و تداوم آن منصرف شدند که در ادامه به آن می پردازیم.

وصیّت پیامبر

نهال دین اسلام به عنوان آخرین و کاملترین دین الهی در پرتو مرارت‌های فراوان پیامبر اکرم کاشته شد و هنوز ایثارها و مراقبت‌های فراوانی را برای بالندگی بیشتر نیاز داشت. از این رو، حفظ و بقای اصل دین اسلام بر هر ضرورت دیگری مقدّم می نمود؛ لذا پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) که نسبت به آینده این امّت آگاه بودند سفارشاتی به امیر المؤمنین(علیه السلام) داشتند از جمله اینکه فرمودند:
«فَإِنْ وَجَدْتَ أَعْوَاناً [عَلَيْهِمْ] فَجَاهِدْهُمْ وَ قَاتِلْ مَنْ خَالَفَكَ بِمَنْ وَافَقَكَ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ أَعْوَاناً فَاصْبِرْ وَ كُفَّ يَدَكَ وَ لا تُلْقِ بِيَدِكَ إِلَي التَّهْلُكَةِ»؛ پس اگر در نبرد با آنان يارانى يافتى با آنان جهاد كن و با موافقانت با مخالفانت بجنگ، پس اگر يارانى نيافتى، پايدارى پيشه كن و دست نگهدار و خود را در مهلكه نينداز!(5) پس، در جایی که کشته شدن انسان فایده ای موجّه نداشته باشد نباید اقدامی کرد؛ هر چند باعث مظلومیّت و از دست رفتن حقوق شخصی شود!

بنابراین اگر حضرت دست به اقدام مسلحانه می زدند غیر از فتنه انگیز و غبار آلود شدن فضا و در خطر افتادن اصل دین نورسته اسلام، فایده دیگری نداشت.

پی نوشت:

1. أعراف؛ 150
2. سليم بن قيس الهلالي؛ ج‏2؛ ص 568
3. ر.ک: فرائد السمطين، ج 2 ، ص 34؛ سير اعلام النبلاء، ج 15 ، ص 578؛ روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني، ج3، ص124
4. ر.ک: هلالى، سليم بن قيس، ج‏2؛ ص568
5. سليم بن قيس الهلالي؛ ج‏2 ؛ ص568

کتاب الکترونیکی تفسیر مناهج البیان فی تفسیر القرآن (ج1)

تالیف ایت الله شیخ محمد باقر ملکی میانجی

از علمای مکتب معارفی خراسان

با مقدمه ای  ارزشمند در علوم قرآنی

جهت دانلود به فایل پیوست مراجعه فرمایید.

حجت الاسلام محمد فروهر، استاد حوزه و پژوهشگر فضای مجازی در گفت وگو با خبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری شبستان، با بیان اینکه روزه داران واقعی کسانی هستند که فارغ از خوردن و آشامیدن، قلب و چشم شان هم روزه باشد، اظهار کرد: با این وصف می توانیم بگوییم که روزه دار واقعی در هر شرایطی به دنبال آن است که خود را نزدیک به حضرت حق کند حتی در فضای مجازی.

وی ادامه داد: ماه مبارک رمضان فرصت مغتنمی است که افراد حتی در فضای مجازی نیز روزه داری را تمرین کنند، مثلا راوی اخبار دروغ نباشند و از پخش شایعات اجتناب ورزند؛ اصلا اگر می توانند در این فضا فعالیت نکنند چراکه ایام ماه مبارک رمضان ساعات متمادی روزه هستیم و این زمان ها می تواند بهترین فرصت برای عبادت باشد نه وقت گذرانی در انواع و اقسام شبکه های اجتماعیِ مجازی، در واقع فرصتی یک ماهه به ما داده شده است تا از هر زمان دیگر به خدا نزدیک تر شویم.

فروهر با بیان اینکه ماه مبارک رمضان فرصت فوق العاده استثنایی برای استغفار و بازگشت به حقیقت خویشتن است، تصریح کرد: در این ماه انسان ها مهمان خدا هستند، پیامبر اکرم(ص) قبل از فرا رسیدن ضیافت الله، در ماه شعبان وعده آمدن رمضان را در خطبه معروف شعبانیه به اصحاب داده و فرمودند: «أیُّهَا النّاسُ! إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَیکُم شَهرُ اللّه ِ بِالبَرَکَةِ وَالرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ».

این محقق با بیان اینکه رمضان ماه بهار قرآن است، تاکید کرد: حتی نفس کشیدن و خوابیدن مومنین در این ایام عبادت است، خداوند از سر فضل و رحمت اش فرصت یک ماهه ای را در اختیار بندگان قرار داده است، در واقع در طول یک سال که انسان شاید از هر جهت به لحاظ معنوی آسیب ببیند، رمضان فرصتی برای جبران آن عقب ماندگی ها است.

وی با اشاره به محتوای دعای روز اول ماه رمضان گفت: در بخشی از این دعا از خداوند می خواهیم که خدایا روزه ما را جزو روزه روزه داران واقعی قرار ده! این فراز از دعا اهمیت بسزایی دارد، در واقع اشاره می کند که هر کسی روزه دار محسوب نمی شود حتی اگر در ظاهر روزه باشد، چون فقط نخوردن و نیاشامیدن ملاک نیست.

فروهر ادامه داد: البته کسی که از خوردن و نیاشامیدن امساک می کند، روزه است اما در جرگه روزه داران واقعی قرار نمی گیرد. بلکه کسی روزه دار واقعی است که علاوه بر دهان، چشم و گوش و زبان اش هم روزه باشد، در مجلس غیبت ننشیند، دیگران را در بدگویی از برادر مومن همراهی نکند و ... .

این پژوهشگر فضای مجازی ابراز کرد: امروز کاربران بسیاری در فضای مجازی فعالیت می کنند که هر یک عقیده خاص خود را دارند، اما حداقل در ماه مبارک رمضان هر شخص باید در حد خود حرمت این ماه را نگاه دارد، تا جایی که کیبورد تلفن همراه ما هم روزه باشد، تا مبادا با شایعه سازی آبروی مومن را ببریم!.

فروهر تاکید کرد: بعضاً دیده می شود که برخی افراد در ایام ماه مبارک رمضان به جای آنکه در رویه خود تغییر ایجاد کنند تا پاسی از شب وب گردی می کنند، این یک خسران است. اگرچه گاهی افراد در فضای مجازی علم خود را افزایش می دهند، اما عموماً حضور در این فضا برای وقت گذرانی است. باید حد هر چیز را نگاه داشت. ممکن است فردی بگوید من یک فرد ارزشی هستم و باید کانال خود را به روز کنم و پست بگذارم، نمی شود که به خاطر یک کانال از فیض بزرگ ماه مبارک رمضان جا ماند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: نمی شود فرد ساعات متمادی در فضای مجازی فعالیت کند با این فکر که دیگران را راهنمایی کند، اما خود از فیض ماه مبارک جا بماند و البته اول خودش نیازمند راهنمایی است چراکه همّ و غم خود را برای ارائه انواع و اقسام پست ها در شبکه های اجتماعی گذاشته و هم وقت خود را تلف می کند و هم وقت دیگران را، یعنی زمانی که می توانست در ایام ماه مبارک رمضان درصدد خودسازی و عبادت باشد به گشت و گذار در شبکه های اجتماعی به هدر داد؛ در این میان صرف وقت و توان برای جذب مخاطب (فالور) بیشتر هم تاثیرات سوء بر بهره مندی از ضیافت الله دارد.

منبع: خبرگزاری شبستان

کتاب احکام شبکه های اجتماعی به قلم محمود صادقی و به سفارش ستاد امر به معروف و نهی از منکر پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر به چاپ رسیده است.

بر اساس این گزارش، این کتاب در هشت بخش تنظیم شده است:
1. «تاریخچه پیدایش شبکه های اجتماعی»،
2. «تولید شبکه های اجتماعی داخلی»،
3. «فواید شبکه های اجتماعی»،
4. «آسیب ها و پیامدهای شبکه های اجتماعی»،
5. «جرائم شبکه های اجتماعی»،
6. «آداب استفاده از شبکه های اجتماعی»،
7. «وظایف مدیران گروه های شبکه های اجتماعی» و
8. «احکام و نکات متفرقه» که هر کدام از این بخش ها، دارای فصول گوناگون است، به چاپ رسیده است.

گفتنی است، این کتاب از سوی نشر معروف به چاپ رسیده و علاقمندان به شبکه های اجتماعی می توانند آن را تهیه نمایند.



منبع: وبسایت خبری حوزه نیوز

دکتر قاسمی، روان‌پزشک و روان‌درمانگر :

آقای دکتر! چرا گاهی بدون اینکه به دنبال تنش یا حتی جر و بحث با همسرمان باشیم، تنها یک کلام باعث ایجاد چنین مشکلاتی در روابط می‌شود؟

اگر رابطه زناشویی زوجین بر پایه یک دوستی قوی و مستحکم بنا شده باشد، به احتمال زیاد، شریک زندگی بی‌توجه به لحن همسرش فقط روی اطلاعاتی که او داده است، تمرکز می‌کند: «اینکه لیوان‌ها داخل کابینت هستند.» در واقع طرف مقابل، عصبانیت همسرش را به یک مشکل گذرا مرتبط می‌داند که هیچ ربطی به شخص او ندارد، دقیقا مثل وقتی که او قادر نیست در بطری نوشابه را باز کند. اما اگر رابطه زناشویی دچار مشکل باشد احتمالا او اخم می‌کند و با فریاد می‌گوید: «اصلا به من‌چه، خودت آنها را بردار!» ازدواج‌های شاد بر اساس رابطه دوستی عمیق بنا شده‌اند. رابطه دوستی عمیقی که احترام متقابل برای یکدیگر و لذت بردن از رفاقت و همراهی هم در آن نهادینه شده است

چنین زوج‌هایی چه ویژگی‌هایی دارند؟

زوج‌هایی که رابطه دوستی عمیقی بین آنها شکل گرفته است، با هم صمیمی هستند و به هم گرایش و تمایل زیادی دارند. آنها به خوبی یکدیگر را می‌شناسد و می‌دانند که طرف مقابل‌شان از چه چیزهایی خوشش می‌آید و از چه چیزهایی بدش می‌آید؛ چه موارد شخصیتی و عادت‌های عجیب و غریبی و چه امیدها و چه رویاهایی دارد. چنین زوج‌هایی همیشه برای هم احترام خاص قائل هستند و به نظرات هم توجه دارند و در موقعیت‌های مختلف در زندگی روزمره ابراز می‌کنند که یکدیگر را دوست دارند و از هم خوشش‌شان می‌آید. در واقع، دوستی و رفاقت، شعله رابطه عشقی بین زوج‌ها را فروزان می‌کند و بهترین محافظ در برابر احساس کدورت و خصومت نسبت به همسران است. یعنی در چنین رابطه‌هایی احساسات مثبت برتری دارد.

از احساسات مثبت گفتید! در این باره توضیح می‌دهید؟

این عبارت به این معناست که افکار مثبت زوج درباره یکدیگر و درباره رابطه زناشویی‌شان آن‌قدر فراگیر است که اغلب بر احساسات منفی آنها غلبه می‌کند. به ندرت ممکن است اختلافی باعث شود آنها این توازن موجود در رابطه‌شان به عنوان یک زوج را از دست بدهند. حالت مثبت آنها باعث می‌شود که درباره یکدیگر و درباره رابطه زناشویی‌شان خوش‌بین باشند، کارهای مثبتی را درباره زندگی با هم برای خود فرض بدانند و باعث شوند شک و تردیدشان کاملا از بین برود. از طرف دیگر، مفهوم برتری احساسات مثبت بسیار شبیه محدوده ثابت وزن است. به این صورت که بدن یک محدوده ثابت وزن دارد که معمولا حفظ می‌شود و بی‌توجه به اینکه فرد چه مقدار زیاد یا کم غذا می‌خورد بدن تمایلی قوی دارد که این دامنه وزن را حفظ کند. وقتی رابطه زناشویی محدوده ثابت مثبتی پیدا می‌کند، موارد منفی بسیار زیادتری لازم است تا به این رابطه، نسبت به موقعی که این محدوده ثابت مثبت پایین‌تر است، صدمه بزند. و اگر برعکس رابطه‌ای تا حد زیادی منفی شود، ترمیم کردن آن بسیار دشوارتر خواهد بود.

پس نگه‌داشتن رابطه در محدوده ثابت مثبت به تحکیم و دوام آن کمک می‌کند؟

بیشتر ازدواج‌ها با محدوده ثابت مثبت و بالایی شروع می‌شوند به نحوی که هر دو طرف به سختی می‌توانند تصور کنند که مسیر زندگی مشترک‌شان ممکن است زمانی منحرف شود. اما اغلب این خوشبختی دوام نمی‌آورد. با گذشت زمان، خشم، ناراحتی‌ و دلخوری می‌تواند آن‌قدر افزایش یابد که رابطه دوستی بین زوجین تبدیل به یک چیز انتزاعی و ذهنی شود (و عملا از بین برود). ممکن است زوجین این مساله را جدی نگیرند اما رابطه دوستی‌ای که در ابتدا وجود داشت، در واقعیت زندگی روزمره دیگر جایی نداشته باشد. در نهایت کار به جایی می‌رسد که آن را «احساسات غالب منفی» می‌نامند، به تدریج همه چیز به‌صورت منفی تعبیر می‌شود؛ و حرف‌هایی که با لحنی کاملا عادی بیان می‌شوند با دلخوری همراه است
زمانی که یک رابطه به این نقطه می‌رسد، برگشتن به رابطه دوستانه و منحصر‌به‌فردی که در ابتدا شما را با هم متحد کرده بود، به دشواری پارو زدن به عقب در حال قایقرانی در تند آب رودخانه است. اگرچه درک دوباره رابطه دوستی یا تقویت دوباره آن مانع از بحث و جدل بین زوج‌ها نمی‌شود ولی در عوض، این رابطه دوستی به زن و مرد، اسلحه‌ای مرموز می‌دهد که مانع از این می‌شود که مشاجره‌ها از کنترل خارج شوند

چه چیزی باعث کنترل مشاجره‌ها می‌شود؟

تلاش جبرانی! تصور کنید زوجی داخل ماشین در حال مشاجره هستند و شما از بیرون شاهد مشاجره آنها، با خود فکر می‌کنید: «کار آنها تمام است و این زندگی دوامی نخواهد داشت». در همین لحظه زن مانند کودکی شکلک در می‌آورد و هر دو شروع به خنده می‌کنند. این نوعی تلاش‌ جبرانی است که در زوج‌هایی که هوش عاطفی بالایی دارند رخ می‌دهد. هر چند بسیاری از این زوج‌ها ممکن است متوجه نباشند که کاری که انجام می‌دهد چقدر تاثیرگذار است. وقتی زوجی رابطه دوستی مستحکمی دارند، به طور طبیعی در خلق (یا فرستادن) تلاش‌های جبرانی مهارت پیدا می‌کنند. آنها همچنین در درک چنین تلاش‌هایی از طرف مقابلشان استاد می‌شوند. اما وقتی زوج‌ها در جو غالب منفی گیر افتاده‌اند، حتی بیان یک جمله جبرانی مانند «هی، متاسفم!» که با لحنی آرام گفته شود، احتمال موفقیت کمی خواهد داشت.

و حرف آخر؟

موفقیت یا عدم‌موفقیت زوج‌ها در تلاش‌های جبرانی، یکی از عوامل اصلی موثر در تعیین اینکه آیا رابطه زناشویی آنها شکوفا می‌شود یا شکست می‌خورد، خواهد بود. چیزی که موفقیت تلاش‌های جبرانی را تعیین می‌کند، استحکام رابطه دوستی زن و مرد در زندگی زناشویی است. ممکن است بگویید این مساله بسیار ساده‌انگاری است و کاملا بدیهی به‌نظر می‌رسد. تقویت دوستی در زندگی زناشویی کار ساده‌ای نیست و با «خوب و مهربان بودن» فاصله زیادی دارد. حتی اگر احساس کنید رابطه دوستی در حال حاضر کاملا مستحکمی دارید، ممکن است تعجب کنید وقتی بفهمید که هنوز جا دارد بیش از پیش تقویت شود.

بسیاری از زوج‌هایی که دچار اختلاف هستند، وقتی می‌شنوند که تقریبا هر کسی ممکن است به واسطه اختلافات زناشویی دچار مشکل شود، خیالشان راحت می‌شود. آنچه مهم است این است که تلاش‌های جبرانی موفقیت‌آمیز باشد.

منبع : بیتوته

علم و دین با انسان، هر دو پیوند دیرینه و تأثیرگذاری داشته و دارند. هم دین و هم علم ریشه در فطرت انسان دارند و همواره تا آنجا که شواهد تاریخی و نشانه های تمدن بشری گزارش می کند دین و علم در زندگی بشر حضور داشته اند. قطعا این دو با هم در ارتباط نیز بوده اند و طبیعتا چون درک و فهم انسان در این مقوله دخالت می کند و انسانها همواره یکسان نمی اندیشند، خود زمینه برخورد و ناسازگاری را به وجود آورده است.

برخی انسان ها در این فکر بوده اند که چگونه می توان این دو مقوله را با هم سازگار کرد؛ لذا افرادی برآمده اند تا به جمع این دو مقوله بپردازند. در این میان افرادی نیز وجود دارند که یا جانب دین را گرفته اند و علم را کنار گذاشتند و یا بالعکس جانب علم را گرفته و دین را رها کرده اند. به طور خلاصه، دست کم چهار راه مختلف وجود دارد که به وسیله آنها علم و دین می توانند با هم مربوط باشند.

دیدگاه تعارض

مساله تعارض علم و دین سابقه ای بلند از قرون وسطای مسیحی تا دوران اخیر دارد که عرصه تاخت و تاز نظریات مختلف بوده است. این مساله به خصوص در سده های اخیر با گسترش حیرت انگیز علوم نوین در حیطه های فیزیک، زیست شناسی، زمین شناسی و علوم انسانی و اجتماعی، از عمده مسائل مطرح در حوزه فلسفه های مضاف مانند فلسفه دین و فلسفه علم و الهیات نوین بوده است.

شدت این منازعات تا جایی بوده است که بعضی به صراحت، علم و دین را دشمن یکدیگر دانسته اند و برخی دیگر دین را سدی برای پیشرفت علم قلمداد کرده اند. البته این افراطی گری ها، تفریط هایی را نیز از سوی دیگر به دنبال داشته است. دو گروه بوده اند که به تعارض علم و دین دامن زده اند: یکی شکاکان و دیگری اصحاب اصالت نص کتب مقدس.

شکاکان علمی اعلام می دارند که دین فاقد صداقت آشکار علم است. آنها غالبا ادعا دارند که دین بر پیش فرض های پیشینی یا ایمان مبتنی است؛ در حالی که علم چیزی را مسلم نمی گیرد؛ به علاوه دین قویا بر تصورات غیرقابل کنترلی مبتنی است اما علم به حقایق مشاهده پذیر تمسک می جوید. همچنین دین کاملا عاطفی، احساساتی و ذهنی است در حالیکه علم می کوشد بی طرف، غیر احساساتی و عینی باشد.

در مقابل این گروه اصحاب اصالت نص کتب مقدس نیز غالبا بین ایمان شان و بعضی نظریه های جاافتاده علمی تعارض می بینند. هر وقت نظریه های علمی با الفاظ کتاب مقدس هماهنگ نباشد، نص گرایان استدلال می کنند که علم اشتباه می کند و دین بر حق است. این امر به طور خاص، در مورد نظریه تکامل و به طور عام بر معجزات، خلقت جهان، منشا حیات و مسائل دیگر صادق است. در کنار این دو گروه افراد دیگری نیز هستند که فکر می کنند علم دشمن دین است. آنها استدلال می کنند که آمدن علم بود که عمدتا باعث خلا و بی معنایی زندگی و فرهنگ عصر جدید شد.

دیدگاه تمایز

بعضی قرآن و علم را دو مقوله جدا از یکدیگر می دانند که رسالت، زبان و کارکرد جداگانه ای دارند. اولین راه حل دوری از جنجال حاصل از تعارض علم و دین که ساده ترین آن ها نیز بود، به ذهن کم خردانی رسید که با از بین بردن صورت مساله، خود را به حریم امن تمایز رساندند. آنها با جدا انگاشتن حوزه فعالیت هر یک از آن دو از جهت موضوع، روش و غایت به نوعی سعی در حفظ مصلحت آمیز هر دو داشتند.

به طور مشخص تر طرفداران این رویکرد، عموما تاکید می کنند که بازی علم، آن است که جهان طبیعی را بررسی تجربی کنند، در حالی که نقش دین آن است که معنای غایی را که فراتر از جهان شناخته شده تجربی است، بیان کند. علم با این مطلب که چگونه حوادث رخ می دهند، سروکار دارد و دین با این پرسش که چرا اساسا چیزی وجود دارد، به جای آنکه چیزی وجود نداشته باشد.

علم با عمل سروکار دارد و دین با معنا. علم با مسائل حل شدنی سروکار دارد و دین با راز ناگشودنی. علم به سوالات خاص درباره نحوه کار طبیعت می پردازد در حالی که دین به زمینه غایی طبیعت توجه دارد، علم با حقایق خاص سروکار دارد و دین می خواهد توضیح دهد که چرا ما اساسا به دنبال یافتن حقیقتیم.

دیدگاه تلاقی

در رویکرد سوم آنان که تمایل به تمایز حوزه های علم و دین نداشتند و از طرفی پذیرای هماهنگی مصنوعی و تلفیقی آن حوزه ها نیز نبودند، هرچند به صورت ظاهر پذیرای تفاوت بین زبان و اصلاحات علم و دین بودند، اما نمی توانستند به راحتی از تعاملات واقعی و حقیقی چشم پوشی کنند.

این رویکرد در پی بحث آزاد میان متکلمان و دانشمندان صورت می گیرد تا بدون اینکه ضرورتا ادغام و تلفیقی بین آن دو ایجاد شود، مصالحه و تعاملی تعالی بخش برای فهم و درک آدمیان به همراه داشته باشد. «رویکرد تلاقی بر آن است که دانش علمی می تواند افق ایمان دینی را وسعت بخشد و دیدگاه ایمان دینی، می تواند شناخت ما را از جهان عمیق تر سازد.»

دیدگاه تایید

کسانی که به این رویکرد اعتقاد دارند، معادل های تقریب و حمایت را برای آن به کار می برند و اذعان می دارند: « دین عمیقا موید کل فعالیتهای علمی است» یا اینکه «دین اساسا تمایل متواضعانه به دانستن را تقویت می کند.» البته اینان سعی در پاک سازی مفهوم علم دارند و آن را از علم مداری یا ادعای برخورداری از دانایی مطلق جدا می کنند، همچنین بوالهوسی های لذت گرایانه، قدرت مابانه یا امنیت خواهانه بشری را از علاقه بی حب و بغض به دانستن و حقیقت طلبی جدا می کنند و علم را اصولا تلاشی متواضعانه ولی پرثمر برای درک بخش کوچکی از واقعیت به نحو تجربی اما تا حد ممکن دارای وضوح ریاضی می دانند.

در این رویکرد دین به مثابه پشتوانه ای تاییدکننده و اعتماددهنده، مبنای حرکتهای علمی برای معنایابی و کشف حقایق است تا آنجا که علم بدون این مبنا امکان رشد نمی یابد. بنابراین ایمان به معنای اطمینان اساسی به معقولیت نامحدود واقعیت، مخالف علم نیست بلکه سرچشمه واقعی آن است. کار دین این نیست که خود را به عنوان رقیبی در کنار علم برای پاسخ به سوالات علمی مطرح سازد بلکه کارش این است که اطمینان دانشمندان به انسجام واقعیت را تایید کند.

منبع: پایگاه خبری تحلیلی طلیعه؛ برگرفته از مقاله «نسبت شناسی میان علم انسانی و معارف دینی» به قلم نادر زینلی