مسئله ی جبر و اختیار از مسائل دشوار و پر پیچ و خم اعتقادی افراد و نحله ها بوده است. اندیشمندان اهل کلام و فلسفه عمدتا پرچمدار این بحث بوده اند، نکته مهم این است که تمامی مشکلات در پرتو عنایات اهل بیت علیهم السلام ساده می نماید.
مسئله اختیار
علیرضا رحیمیان
دلیل ما، تهران، چاپ اول بهار1395، وزیری 428 ص
مسئله ی جبر و اختیار از مسائل دشوار و پر پیچ و خم اعتقادی افراد و نحله ها بوده است. اندیشمندان اهل کلام و فلسفه عمدتا پرچمدار این بحث بوده اند، نکته مهم این است که تمامی مشکلات در پرتو عنایات اهل بیت علیهم السلام ساده می نماید.
بزرگوارانی بوده اند که نویسنده توفیق شاگردی برخی آن ها را داشته و با توسل شدید توانسته اند از دریای علم بیکران امامان بهره جویند و این معضل اعتقادی را با تمام جوانب و معضلات آن حل کنند.
مسئله اختیار در همین راستا در سه بخش و ده فصل همراه با دو پیوست تالیف شده است
پرسش اصلی اختیار، فاعلیت انسان است در فعل او، آیا او به راستی بی هیچ دخالتی، می توانسته فعل را هم ترک کند؟
این بحث ارتباطی تنگاتنگ با معاد و پاداش و عقاب دارد. از طرفی اگر ضرورت در عالم امکان برقرار باشد ارسال رسل، انزال کتب، دعوت به دعا و صدقه چه جایگاهی دارد؟
اگر جوهر اختیار، دوطرفگی در انجام یا ترک فعل است یقینا با ضرورت علّی و معلولی که یکطرفگی صرف است تضاد و تباین دارد. اگر اراده را شوق اکید بدانیم، جبری بودن آن نمی تواند دوطرفگی وجدانی را برای فعل اختیاری تامین کند. توجه داشته باشیم که اگر در نظریه ای، نفس دائم الاراده شود نیز، اختیار منتفی می شود. ملاک "علم و حب" نیز با یافت وجدانی اختیار منافات دارد. پس از ردّ تمامی نظریه ها و بیان تناقض ها، به حلّ مسئله اختیار در پرتو نور عقل پرداخته شده است.
ما دراعمال خویش اختیار داریم در فعل و ترک آن. تمامی عوامل را هم که در نظر بگیریم باز این خود ما هستیم که فعل را انجام می دهیم یا رها می کنیم. این حقیقت واضح و وجدانی، نیازی به هیچ تعریف فلسفی و کلامی ندارد.
آنچه مسلم است هیچ عاقلی فردی را که فاقد اختیار است امر و نهی نمی کند. پشیمانی نشانی است از اختیار. این حالت هرگز در افعال غیر اختیاری معنا ندارد.
این کتاب دریایی است که می طلبد پژوهشگرانی ماهر و اهل، با مطالعه و مباحثه آن تمامی زوایای بحث را بررسی کنند و یا در یک جلسه توجیهی و آموزشی به تعلم آن بپردازند انشاءالله