شهروند نوشت: «بررسی‌ها نشان می‌دهد ٢٨‌درصد زنان خشونت‌دیده، بی‌سواد، سه‌درصد با تحصیلات بیش از دیپلم، ٢١‌درصد کمتر از دیپلم و ٢٨‌درصد کمتر از سیکل هستند. همچنین ٧٨‌درصد این زنان دارای پدر معتاد، ١٧‌درصد دارای مادر معتاد و پنج‌درصد دارای والدین معتاد بوده‌اند، این در حالی است که وضع تحصیلات همسر این زنان ٤٨‌درصد کمتر از سیکل، ١٩‌درصد بین سیکل و دیپلم و ٣٣‌درصد بی‌سواد بوده است.»

اسلام، واژگون خواهد شد!!

«بندگان خدا! بی‌گمان روزگار بر ماندگان چنان می‌گذرد که بر رفتگان گذشت. نه آنچه از روزگار پشت کرده است، بازمی‌گردد و نه چیزی که در آن است جاودان ‌ماند پسین‌رفتار او همانند رفتار نخستین آن است. کارهایش بر یکدیگر پیشی‌جویان و پرچم‌ها و نشانه‌هایش یکدیگر را پشتیبان.»

آینده زشت یا زیبا؟!

جامعه شیعه قرن‌هاست كه با امید به تحقق وعده الهی در خصوص ظهور حضرت ولیّ عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ بسر می‌برد اما برخی روایات بیان‌كنندة آینده‌ای روشن و یا آینده‌ای تاریك برای بشر است. یعنی علاوه بر آینده‌های قطعی سرای جاودان (معاد) و عصر ظهور، كه در باورهای دینی مسلمانان حتمی تلقی می‌شود، بخشی دیگر از آینده نیز برای مسلمانان یا بشریت، ترسیم شده است.

در برخی از آیات قرآن كریم و یا روایات معصومان علیهم السلام، وضعیت‌های گوناگون آینده، برای مسلمانان ترسیم شده است. که گاه آینده‌ای زیبا برای مردم است؛ همان‌گونه كه در آیات قرآن كریم شرایط مطلوب برای بشر بیان شده است.(قصص/5) گاه نیز آینده‌ای ناخوشایند را برای مردم پیش‌بینی كرده‌اند. 

رسول خدا صلی الله علیه وآله، فرمودند: «امّت من زمانی را درك می‌كنند كه از قرآن فقط ظاهر آن باقی است، و از اسلام فقط نامش باقی است. مسلمان و اهل قرآن خوانده می‌شوند، در حالی كه دورترین مردم نسبت به قرآن هستند. مساجدشان آباد است، اما در آنجا هدایتی صورت نمی‌گیرد. دانشمندان آن زمان بدترین دانشمندان جهانند؛ به جای هدایتگری عامل فتنه هستند و فتنه به خودشان بازمی‌گردد.»

کتاب های خود را نگه دارید!

بر اساس روایات مؤمنان باید برای چنین آینده نامطلوبی طرح‌ریزی لازم و اقدام‌های مؤثر داشته باشند. پیش‌بینی و تدارك مواجهه با آینده، جامعه اسلامی را به طور هوشیار در برابر وقایع پیش‌بینی نشده قرار می‌دهد.

در روایت دیگری از امام صادق علیه السلام چنین نقل شده است: «كتاب‌های خود را نگه‌داری كنید كه در آینده؛ به آنها نیازمند خواهید شد.»

حفاظت از میراث علمی و جلوگیری كردن از نابودی آنها، برای بهره‌برداری در آینده، بیان‌كننده عاقبت‌اندیشی در امور است. باید همه منابع را برای آینده‌ها، غنی‌سازی و نگه‌داری نمود و مسلمانان همان‌گونه كه خود حق استفاده از این منابع را دارند، باید بدانند كه آیندگان نیز حق استفاده از منابع موجود را دارند.

اسلام واژگون می‌شود

امروزه نشانه‌های زمانی را مشاهده می كنیم که پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله، نسبت به آمدن آن هشدار داده بودند. مسلمانان تنها به نام «اسلام» قناعت کرده و در رفتار و كردار آنان اثری از اخلاق اسلامی دیده نمی شود و تقوای الهی و توكّل به فراموشی سپرده شده است، گویا وارونه شدن اسلام تحقق یافته است. 

حضرت محمد صلی الله علیه و آله، می‌فرمایند: «ای مردم، به زودی زمانی بر شما فرامی‌رسد كه اسلام واژگون می‌شود؛ همچون ظرفی واژگون كه آنچه در آن است، بریزد. ای مردم، خداوند به شما امان داده است كه هرگز بر شما ظلم روا ندارد، ولی هرگز امان نداده است كه شما را آزمایش نكند، و حال آنكه خداوند متعال در قرآن فرموده: «در این ماجرا، نشانه‌هایی است (از حق) و ما به یقین، همگان را می‌آزماییم!»(مؤمنون/30)

تعبیر به «یُكْفَأُ فِیهِ الإِسْلاَمُ» كنایه لطیفی از دگرگون شدن همة مفاهیم اسلام و از دست رفتن حقیقت آن است!

گذشته چراغ راه آینده است

اکنون این سئوال پیش می آید که با هشدار روایاتی که مضامین آن با وضع امروز دنیای اسلام مطابقت دارد آیا می توان آینده روشنی را ترسیم کرد؟! میتوان گفت عبرت‌گرفتن، از گذشته‌ می‌تواند برای شکل‌دادن به آینده‌ای که تحت عوامل بسیار، سامان می‌یابد، موثر باشد.

روشنترین راه همان کلام معصومین است؛ هم چون امام علی علیه السلام که در آموزه‌های خود، مردم را به عبرت آموزی از گذشته برای آبادی آینده شان، راه‌نموده و یادآور شده است: 

«بندگان خدا! بی‌گمان روزگار بر ماندگان چنان می‌گذرد که بر رفتگان گذشت. نه آنچه از روزگار پشت کرده است، بازمی‌گردد و نه چیزی که در آن است جاودان ‌ماند پسین‌رفتار او همانند رفتار نخستین آن است. کارهایش بر یکدیگر پیشی‌جویان و پرچم‌ها و نشانه‌هایش یکدیگر را پشتیبان.»

به بیان دیگری از امیرمومنان، علی علیه السلام: «این راه گذشتگان است که آیندگان نیز همان را می‌پویند.»

کلام آخر

قوانین حاکم بر نظامات عالم و مشترکات انسانی، سبب می‌شود که گذشته و حال و آینده انسان ها، مشابهت‌هایی داشته باشند و جوامع انسانی مسیرهای همانندی را برگزینند و به نتایجی شبیه هم دست یابند.

برای آینده بهتر و گریز از فتنه های آخرالزمان، اولیای دین به شیوه‌های گوناگون مسلمانان را به آینده‌نگری تشویق كرده‌اند. در چنین شرایطی علمای دین باید با تیز بینی و تسلّط بر وقایع اجتماعی و فرهنگی، مسیر حركت جامعه را از میان آلودگی‌های موجود بیابند و با ارائة طرح‌‌ها و اقدام‌های آینده‌نگرانه به هدایت جامعه بپردازند. همان‌گونه كه برنامه‌ریزی‌های علمای سلف موجب پویایی اسلام شد.

منابع:

- نهج البلاغه، خطبه 157، خطبه 99 ، خطبه 291.

- محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج 108، ص 25.

- محمد بن یعقوب كلینی، كافی، ج 3 ص 353.

یک کارشناس نرم‌افزار مهم‌ترین علت اتمام حجم بسته‌های اینترنتی کاربران را دانلود خودکار فایل‌های تصویری و ویدئویی در تلگرام و آپدیت خودکار اپلیکیشن‌های گوشی دانست و راه جلوگیری از این موضوع را غیرفعال کردن این قابلیت‌ها در تنظیمات اعلام کرد.

آموزش مسائل جنسی به کودکان

ممکن است فکر کنید که والدین امروزی در مقایسه با مادر یا مادربزرگهای قدیم، کمی راحت تر می توانند در مورد مسایل جنسی صحبت کنند، چون امروزه برخی از  رسانه ها، اینترنت، ماهواره و .. مسایل جنسی را خیلی بیشتر مطرح می کنند.

مریم عطاریان- بخش خانواده ی تبیان

اما علی رغم همه اینهاهنوز هم بچه ها، در شرایطی وارد نوجوانی می شوند که والدین، رهنمودهای بسیار اندکی در مورد مسائل جنسی به آنها می دهند یا در مواردی هم اصلا راهنمایی نمی شوند. اگرچه دلایل مختلفی برای این امر وجود دارد، اما برخی از والدین به سادگی فکر می کنند در این روزگاری که در اینترنت و ماهواره همه چیز وجود دارد، نوجوانان هم خودشان همه چیز را می دانند و به همین دلیل از مکالمه و صحبت با فرزند خود در زمینه تربیت جنسی سر باز می زنند. آیا واقعا بچه های امروزی از همه چیز مطلعند و دیگر نیازی به آگاه سازی و تربیت جنسی والدین نیست؟

صدالبته نوجوانان ، همیشه نیازمند کمک والدین  در راستای کنار آمدن با جنبه های پیچیده بلوغ جنسی خود هستند؛  چه بسا که نوجوان نسل امروز بیش از پیش نیازمند کمک و حمایت والدین خود هستند چرا که امروز بیش از هر دوره دیگری مطالب مضر در محیط نوجوان وجود دارد که می تواند ذهن او را به خود مشغول سازد. بدون شک با این همه خطرات بزرگ که در کمین نوجوان امروزی است، تربیت جنسی از اهمیت بیشتری برخوردار شده است.

موانع یک ارتباط خوب

احتمالا برای شما که والدین یک یا چند نوجوان هستید، هیچ کاری مهمتر از کمک و راهنمایی به فرزندتان نیست.این زمانه بسیار پیچیده تر شده و دغدغه های فکری نوجوانان نیز بسیار تغییر کرده است.

اما به واقع چند درصد از والدین به اندازه کافی این دغدغه را دارند که در این راستا احساس مسئولیت کنند؟ در حالی که خیلی از والدین معتقدند پیرامون مسایل جنسی باید با فرزند نوجوان شان صحبت کنند اما تعداد بسیار اندکی از والدین برای این امر اقدام می کنند و بخش اعظم والذین در این راستا یا احساس خجالت می کنند و یا اینکه احساس توانایی لازم در این زمینه را ندارند و البته برخی هم معتقدند این ارزش محسوب می شود که نگذارند بچه ها "زیادی" بدانند.

خیلی هم معتقدند" والدینم در این زمینه چیزی به من نگفتند، من هم به نوجوانم چیزی نمی گویم"

اما شرایط جامعه امروزی جوابگوی نیازهای زیاد بچه های امروز نیست. در شرایطی که بیشتر نوجوآنها هیچ راهنمایی و توصیه ای از والدین خود دریافت نمی کنند ، آنها باز هم ترجیح می دهند پدر و مادرشان منبعی برای ارایه اطلاعات و تربیت جنسی باشند حتی آنهایی که در این راستا مقاومت به خرج داده و در مقابل دخالت والدین مقاومت نشان می دهند.

اگر تربیت جنسی را فراموش کنید، چه اتفاقی می افتد؟

نتایج این سبک رفتاری می تواند ویرانگر باشد. برخی از تحقیقات نشان داده است که اگر اطلاعات جنسی از شخصی غیر از والدین به نوجوانها داده شود، احتمال خیلی بیشتری وجود دارد که دچار آسیبهای جدی در این زمینه شوند. اما از طریق تسهیل ارتباطات، ارایه اطلاعات درست، مشتاقانه گوش کردن و ایجاد مقداری حمایت دلسوزانه می توانید به نوجوان تان کمک کنید که به شکلی مسئولانه با جنسیت خود کنار بیایند.

تبادل نظر با نوجوان در حیطه مسایل جنسی

چگونه برای انتقال اطلاعات و راهنمایی در مورد مسائل جنسی ارتباط برقرار کنیم؟ اولین نکته این است که فرایند اموزش رسمی در مورد مسایل جنسی باید در سالهای کودکی دست کم تا حدودی عملی شده باشد. به طور ایده ال از همان سالهای اولیه زندگی فرزندتان، باید تمام راههای ارتباطی را باز نگه دارید. در همان زمانی که سوالات جنسی فرزندتان شروع می شود، در همان زمانی که متوجه تفاوتهای دختر و پسر می شود و در همان زمانی که کنجکاو می شود تا بداند نوزاد از کجا می آید باید بتوانید پاسخهایی مناسب و در حد سن و سال فرزندتان به او ارایه دهید.

به مرور فرزندتان که بزرگ تر می شود و وارد سنین نوجوانی می شود، مطالبی که در تعلیمات شما می گنجد تغییر می کند. فرزند نوجوان شما به همان اندازه که باید  در مورد تغییرات طبیعی جسمانی و حتی روحی خود شوند، در مرتبه بعدی باید او را متوجه ارزشها کنید. شما باید به مطالبی بپردازید که به نوجوان تان کمک کند که به سوالهایی از این قبیل بتواند پاسخ درست و متناسب با شرایط اعتقادی، فرهنگی و تربیتی خود و خانواده اش دهد:

- ارتباط با جنس مخالف در چه حد و چگونه باید باشد؟

- از چه کاهارهایی در برابر جنس مخالف باید خودداری کنم؟

- چه زمانی برای ازدواج آماده هستم؟

- آمادگی برای ازدواج به چه معناست؟

و ...

به خاطر داشته باشید که نظام ارزشهای خودتان حتی اگر با ملاکهای امروزی متفاوت است، باید بتواند به سوال هایی از این قبیل پاسخ دهد. درست است که باید قبول کنیم امروزه مسایل جنسی در جامعه آشکارتر از  گذشته است اما اینکه دیگران در مورد عقاید شماچه نظری داشته باشند نباید باعث شود احساس شرمندگی کنید و نباید نظر دیگران در روابط خانوادگی شما دخالت کند. ارزشهای شما هرچه که باشد، بسیاری از  آنها از ارزشهای نوجوان تان خواهد شد اما به شرطی که آنها را با صراحت مطرح کنید و نوجوان خود را از آنها آگاه کنید.

در ضمن لازم است در حین گفتگو با نوجوان تان به صحبتهای او هم گوش دهید . به جای موعظه کردن، صحبتهایتان را دو طرفه کنید. کشف کنید آنها در مورد مسایل جنسی چه چیزهایی می دانند و سعی کنید که به سوالهای آنها تا جایی که می شود پاسخهای شفاف  و مستقیمی دهید.

اما اگر به نظر برسد که نوجوان تان به حرفهای شما گوش نمی دهد چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اگر می بینید وقتی در مورد مسایل جنسی با نوجوان تان صحبت می کنید او هیچ توجهی به صحبت شما نکرده و اصلا وارد بحث نمی شود، قطعا این وضعیت بسیار ناراحت کننده است و البته این سبک رفتاری از طرف نوجوان بسیار شایع است. لذا شما به عنوان والدین باید زمان زیادی برای واکنش یا پذیرش آنها بدهید و زود ناامید نشوید. چون اگرچه ممکن است نوجوان ها واکنشی ندهند  اما حرفهای شما را می شنوند پس حتی این مکالمه های یک طرفه هم خالی از فایده نیست.

حتی اگر عقاید شما با عکس العمل تند نوجوان تان روبه رو شد، باز هم نشان دهنده درست بودن کار شماست و بالاخره بخشی از صحبتهای شما بر روی فرزندتان تاثیر خواهد گذاشت. بنابراین مکالمه ای دو طرفه حتی اگر گاهی آتشین شوند، باز هم به نوجوان کمک می کند ارزشهایی به دست آورد که مسئولانه رفتار کند و او را در امان نگه دارد، اگرچه ممکن است ارزشهای او با شما متفاوت باشد.

البته برخی از والدین هم از این دست گفتگوها نگرانند چرا که هراس دارند این دست گفتگوها باعث شود که فرزندشان  به همه امور مشروعیت ببخشد و از این دست موارد بسیار هراسناک هستند. اما این طرز فکر اصلا درست نیست. داشتن یک رابطه خوب، واقعا می تواند اثر حفاظتی داشته باشد. یعنی وقتی والدین و نوجوان با هم صحبت کنند رفتارهای غیر مسئولانه بسیار بسیار کمتر می گردد. مطالعات نشان داده است که عمدتا کمبود اطلاعات و عدم تربیت درست جنسی است که فرزندان ما را به دردسر انداخته و هیچگاه جهالت و نادانی باعث خوشبختی افراد نمی گردد.

اگر انجام این کار برای تان دشوار است

صحبت کردن در مورد مسایل جنسی با فرزندان برای برخی ازوالدین کاملا غیر ممکن است. اگر شما هم جز والدینی هستید که چنین احساسی دارید، اصلا به این معنا نیست که دیگر هیچ کاری نمی توان کرد . درست است که هیچکس به اندازه خودتان و همسرتان نمی تواند درتربیت جنسی فرزندتان نقش داشته باشد و ارزشهای خانوادگی تان را به وی منتقل کند اما اگر از عهده این کار بر نمی آیید راههای دیگری هم وجود دارد:

اولین راه کمک گرفتن از مدرسه است. در خیلی از مدارس آموزشهای جنسی مناسبی توسط مشاور، معلم بهداشت و یا حتی دبیر معارف ارایه می گردد.

گاهی اوقات روحانی محل می تواند این نقش را بر عهده بگیرد. ضمن اینکه استفاده از کتابهای مرتبط در این حوزه نیز بسیار اثر گذار بوده و می تواند به نوجوان شما کمک کند.

چگونه بر دشواری ابراز عشق به همسر غلبه کنیم؟

شما چطور به همسرتان نشان می دهید که او را دوست دارید؟ آیا این احساس را به راحتی به همسرتان بیان می کنید یا جزء کسانی هستید که در ابراز احساسات به همسرشان با لکنت مواجه می شوند؟

راحله فلاح-بخش خانواده ی تبیان

اکسیر عشق

شاید شما هم این جمله را شنیده باشید که می گوید «آغاز کردن یک رابطه کار چندان سختی نیست، چیزی که سخت است نگه داشتن آن رابطه است». مصداق واقعی این جمله را می شود در ازدواج دید. برای اینکه یک ازدواج در پیچ و خم های زندگی دوام بیاورد اسباب و وسائط زیادی لازم هستند که یکی از مهم ترین و اساسی ترین آنها عشق بین زن و شوهر است. اما خود عشق هم برای دوام آوردن، نیاز به چیزی دارد به اسم «ابراز شدن»، کاری که انجام آن برای خیلی از زن یا شوهرها چندان آسان هم نیست. 

چرا ابراز عشق برای بعضی از همسران سخت است؟ 

ریشه مشکل بسیاری از مراجعه کنندگان به کلینیک های مشاوره، به خصوص خانم ها، این گلایه است که شوهرشان به آنها ابراز عشق نمی کند. دشواری در ابراز عشق از سوی همسران این افراد دلایل زیادی دارد که چند مورد از برجسته ترین آنها شامل نکات زیر هستند: 

1. آنها از مهارت کافی برای ابراز احساسات برخوردار نیستند. یکی از شایع ترین دلایلی که خیلی از زبان زن یا شوهرهای این چنینی شنیده می شود به عنوان مثال این است که «چی کار کنم؟ من بیشتر از این بلد نیستم ....». 

2. باورهای ریشه داری دارند که جلوی ابراز محبت آنها را می گیرد. این باورها دو دسته اند: دسته اول باورهایی

 هستند که ریشه در فرهنگ عمومی جامعه دارند مانند اینکه ابراز احساسات مرد نسبت به همسرش به عنوان پاشنه آشیل رفتار او که موجب سوء استفاده همسر در آینده خواهد شد تلقی می شود. دسته دوم باورهایی هستند که ریشه در دوران کودکی فرد دارند. به عنوان مثال اگر فرد در دوران کودکی از طرف پدر و مادرش مورد بی توجهی قرار گرفته باشد یا طرد شده باشد، این باور در او شکل می گیرد که بهتر است احساساتش را بروز ندهد تا بتواند از آسیب دیدن عاطفی خودش پیشگیری کند. مسلماً چنین افرادی در آینده با مشکلاتی در ابراز احساسات مواجه خواهند شد. 

3. همسرشان ذوقشان را کور کرده است. اصولاً هر رفتاری اگر با بی توجهی یا توجه منفی همراه بشود کمرنگ می شود و چه بسا که بعد از مدتی هم از بین برود. گاهی اوقات در بررسی رفتار کسانی که در ابراز عشق به همسرشان با مشکل مواجه هستند به موقعیت هایی بر می خوریم که آنها به ابراز عشق نسبت به همسرشان پرداخته اند اما به دلیل اینکه بازخورد مناسبی را از طرف همسرشان دریافت نکرده اند، از تکرار آن منصرف شده اند. 

4. برای به زبان آوردن عشقشان احساس ضرورت نمی کنند. بعضی ها چون خودشان اهل عملند، تصور می کنند که همسرشان هم باید از روی اعمال و رفتارهای آنها متوجه میزان عشقشان بشود! 

چگونه ابراز عشق به همسر را برای خودتان ساده تر کنید؟ 

گفتن «دوستت دارم» به همسر، برای همه کار ساده ای نیست. برای کسانی که زبانشان برای بیان چنین احساساتی به همسرشان نمی چرخد، ما چند پیشنهاد داریم: 

1. تصمیم بگیرید. اگر شما در ابراز احساس به همسرتان مشکل دارید اما می خواهید دیگر اینطور نباشید، پس به دنبال ایجاد یک تغییر مثبت در خودتان هستید. ولی از آنجا که تغییر کردن کار سریع و آسانی نیست و نیاز به اراده و پشتکار زیادی دارد، پس شما نیاز به یک راهنمای مشوق دارید. اگر بتوانید از مشاور کمک بگیرید این مسیر را با خیالی آسوده تر طی خواهید کرد اما اگر می خواهید این راه را به تنهایی بپیمایید بهتر است از یک یادداشت راهنما استفاده کنید. پیشنهاد می شود در این یادداشت به هر زبانی که راحت تر هستید پایداری و تعهد خود نسبت به تصمیم تان را مورد تأکید قرار بدهید و این یادداشت چند خطی را همیشه همراه داشته باشید. 

2. همسرتان را از تصمیمتان مطلع کنید. بهتر است همسرتان از این تصمیم شما آگاه باشد تا هم بیشتر متوجه

 اهمیتی که او و زندگی مشترکتان برای شما دارد بشود و هم اینکه مبادا از روی بی اطلاعی تلاش شما برای تغییر را با بی ذوقی پاسخ بدهد و ناخواسته موجب نیمه کاره ماندن تصمیمتان بشود. 

3. از کارهای ساده تر شروع کنید. برای مثال، به همراه همسرتان آلبوم عکس را ورق بزنید و درباره احساسی که در زمان گرفتن فلان عکس خاطره انگیز داشته اید با همسرتان صحبت کنید. بعد کم کم حرف را به زمان حال بکشانید و از احساس فعلی تان نسبت به زندگی و همسرتان صحبت کنید. 

4. همسرتان را کشف کنید. برداشت افراد از عشق مختلف است. برای مثال بعضی ها دوست دارند جمله «دوستت دارم» را بشنوند. بعضی دیگر ترجیح می دهند از طریق لمس شدن به عشق همسرشان نسبت به خود پی ببرند. بعضی هم دوست دارند عشق را به چشم خود ببینند. برای اینکه بتوانید به هدف بزنید اول باید بدانید که همسر شما جزء کدام دسته از این آدم ها است.

5. شیوه ابراز احساساتتان را با اکتشافاتتان هماهنگ کنید. ممکن است مثلاً شما فردی لمسی نباشید اما اگر همسرتان جزء این گروه است، بهتر است شیوه ابراز عشق تان نسبت به او را به شیوه لمسی تبدیل کنید. 

6. زبان بدن را یاد بگیرید. همسر شما از هر کدام از گروه های بالا که باشد، اگر بین کلام شما و حالت صورت یا بدنتان تناقضی ببیند متوجه آن خواهد شد و همه زحمات شما به باد خواهد رفت. پس بهتر است روی هماهنگ کردن دل و زبانتان حسابی کار کنید و حالات بدنی تان را با آهنگ دلتان هم جهت کنید. 

ما مدیون زمین هستیم!

«خدا را در نظر بگیرید ، هم در مورد بندگانش و هم در مورد سرزمینها و چهار پایان، زیرا مسؤولیت‏ شما اینقدر عمومیت دارد که حتی در مورد بقعه‏ ها و سرزمینها و در مورد حیوانات و چهار پایان از شما سؤال می ‏شود.»

آشفتگی طبیعت از آشفتگی انسان ها ست!

اخلاق درزندگی انسان از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است ولی تنها محدود به روابط انسان با دیگران نمی شود؛ بلکه اخلاق « زیست محیطى» احکام ارزشى حاکم بر مناسبات انسان با طبیعت (گیاهان، حیوانات، مراتع، کوه ها، جنگل‌ها و آب‌ها) را بیان و بر آن تاکید می ورزد. امروزه بحران‌های زیست محیطی بر روی کره زمین، هم زندگی انسان‌ها و هم سایر موجودات را به مخاطره انداخته است. 

بدون شک بحران های محیط ‏‏زیستی، زاییدۀ اندیشه‏های توسعه‏طلب، سلطه‏جو و در یک کلام معلول کژاندیشی فکری انسان در جهان است؛ آشفتگی طبیعت حکایتی روشن از آشفتگی درون انسان‏هاست و بدین سان صلح و صفا و طراوت محیط زندگی نیز تنها در صورت تحقق آن‏ها در درون آدمیان امکان پذیر است. اما مردم جامعه ما بر اساس دینی که پذیرفته اند باید پیشگام اخلاق «زیست محیطی» باشند چرا که اسلام، در مورد همه مسایل انسانی، رهنمودهایی دارد از جمله اخلاق محیط‏‏زیستی، توجه به احیای زمین و احترام به حیوانات و طبیعت...

زمین را آباد کنیم یا خراب؟!

بر اساس روایات، حفاظت از منابع طبیعی شگفت انگیز و پرسودی که خداوند برای انسان آفریده است وظیفه هر انسانی است، امام علی علیه السلام مى‌فرماید: «خداوند، آفریدگانى شگفت‌انگیز از حیوان و جماد، ساكن و متحرك، ابداع كرد» 

و بر طبق آیات قرآن، خداوند به انسان قدرت و امکانات لازم را داد و او را مکلّف به عمران و آبادانی زمین نمود؛ در سوره هود میخوانیم« او خدایی است که شما را از زمین بیافرید و عمران و آبادانیش را به شما واگذاشت» (هود/۶۱)

طبیعت بر گردن ما حق دارد!

با نگاهی به روایات اسلامی در می یابیم که انسان ها درباره زمین هایی که در آن زندگی می کنند و از آن ها بهره می برند و در مورد حیواناتی که خداوند آفریده است، مسئول شناخته شده اند: 

حضرت علی علیه السلام، در خطبه‏ ای که در روزهای اول خلافتش ایراد کرده می ‏فرماید: «خدا را در نظر بگیرید، هم در مورد بندگانش و هم در مورد سرزمینها و چهار پایان، زیرا مسؤولیت‏ شما اینقدر عمومیت دارد که حتی در مورد بقعه‏ ها و سرزمینها و در مورد حیوانات و چهار پایان از شما سؤال می ‏شود.» 

و در آیات نورانی قرآن نیز تاکید شده که؛ «و لقد مکناکم فی الارض و جعلنا لکم فیها معایش؛ شما را بر زمین مسلط کردیم، زمین را مسخر شما قرار دادیم و مایه تعیش‏ و زندگی شما را در دل همین زمین قرار دادیم.» (اعراف/10) 

ما مدیون زمینیم!

حقی که زمین بر بشر دارد آبادانی و زراعت بدون آسیب به طبیعت است، آلودگی های زیستی، صنعتی و ترافیکی تنفس طبیعت و حیوانات را مسدود کرده و منجر به مرگ تدریجی زمین می شود... در مورد حیوانات نیز تکالیفی برای حفظ و رعایت‏ و مواظبت آنها بر عهده انسان است، به همان دلیل که فکر می‏ کنیم زمین و موالید روی‏ زمین برای ما آفریده شده است، باید بدانیم مسؤول و مدیون زمین و موالید روی‏ آن هستیم.

در ماجرایى از پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله  روایت شده است که: آن حضرت شترى را دید كه آن را خوابانده‌اند و پاى آن را بسته‌اند؛ ولى جهازش بر او بود (در حالى كه در این گونه موارد جهاز را از پشت شتر بر مى‌دارند تا استراحت كند) پیامبر فرمود: «أین صاحبها؟ مروه فلیستعدّ غدا للخصومة؛ صاحبش کجاست؟ به او بگویید: خود را فرداى قیامت براى دادخواهى آماده سازد!». 

هم چنین امام علی‌ علیه السلام، به کارگزارش تأکید می‌کند، که حیوانات را به فردی خیرخواه و مهربان و درستکار و امین بسپارد؛ تا آنها را آزار ندهد: « و بر آن مگمار جز خیرخواهی مهربان، و درستکاری نگاهبان که نه بر آنان درشتی کند و زیا‌ن‌شان رساند ونه مانده‌شان سازد و نه خسته‌شان گرداند».

کلام پایانی

گرچه مطامع جهان خواران و پول پرستى سرمایه‌دارانى كه جز به افزایش ثروت خود نمى‌اندیشند، مسأله حفظ طبیعت را با مشكلات فراوانى مواجه كرده و كارآیى گروه‌هاى حفظ محیط زیست و حمایت از حیوانات را به حدّاقل رسانده است. اما همه ما باید براى حفظ محیط زیست و نسل حیوانات و حفظ منابع طبیعی کشورمان، به پا خیزیم و پیش از آن كه فاجعه‌اى در زمین رخ دهد، چاره‌اى بیندیشیم.

منابع

- نهج البلاغه؛ نامه 25، خطبه 167، خطبه 165.

- مكارم شیرازى، ناصر، پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج 6، ص437.

- علیزاده، مهدى، اخلاق اسلامى (مبانى و مفاهیم)، ص 22 – 23.

- شیخ حر عاملی، وسایل الشیعه، ج 8، ص 394.

- هرسینی، سارا، نظریه های مهم راجع به اخلاق محیط زیست، روزنامه جوان.