نویسنده

کاووس روحی برندق*

استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

واژه «اسم» و مشتقات آن از واژه‏ های بسیار پرکاربرد در علوم اسلامی (اعم از علوم نقلی و عقلی) است. این مقاله با روش کتابخانه‏ای در گردآوری مطالب و شیوه اسنادی در نقل دیدگاه‏ها و روش تحلیل محتوا در تحلیل داده‏ها این مسأله را بررسی کرده است که از روایات فریقین (شیعه و اهل تسنن) که در آنها اسمای لفظی گوناگون به عنوان اسم اعظم ذکر شده است، وحدت اسم اعظم لفظی مستفاد است و یا تعدد آن؟ و به این نتیجه دست یافته است که اسمای الهی که در احادیث به عنوان اسم اعظم خدا به شمار آمده است، همه در یک ردیف نیستند، بلکه اسم اعظم‏های موجود در احادیث خود دارای مراتب متعدد هستند و در نتیجه، اسم‏های اعظم لفظی معبر از آنها نیز چند گانه است و در این میان، اسمی که از میان اسم‏های اعظم از عالی‌ترین مرحله برخورداراست، «اسم اعظم اعظم» است.

 

 این مقاله به صورت PDF  قابل دانلود از اینجا می باشد.

الله

این مقاله در مورد اسم الله که توسط حضرت ایت الله صافی گلپایگانی تدوین شده است و منبع آن آدرس زیر می باشد:

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی

http://saafi.com/book/1587

«الله» اسم است از براى ذات مستجمع جميع صفات كماليه بدون لحاظ وتعيين صفتى از صفات.

ابن‌خالويه در اعراب ثلاثين سوره مى‌گويد:

«اِسْمٌ لا يَنْبَغِي إِلاّ لِلّٰهِ جَلَّ ثَنآؤُهُ»؛[1]

«اسمى است كه سزاوار نيست مگر براى الله بلندمرتبه».

ودر قول خداى تعالى: (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيّاً)^[2] گفته شده است؛ يعنى آيا در مشرق ومغرب خشكى ودريا وكوه وهموار وهر مكان وهر جايى احدى را كه اسم او الله باشد، غير از او مى‌شناسى؟؛ يعنى نخواهى شناخت.

پيرامون اين اسم، كه به‌تصريح بعضى «اسم اعظم» است ودر اينكه مشتق است يا مشتق نيست ومطالب ديگر، علماى بزرگ ادب ولغت وفلسفه وعرفان بيانات وتحقيقات مهمى در كتاب‌هاى شرح اسماءالحسنى وكتاب‌هاى لغت وتفسير وشرح ادعيه فرموده‌اند، كه آوردن آن مباحث در اين رساله خارج از ظرفيت آن است واهل تحقيق وبررسى‌هاى عميق را همان كتاب‌ها كافى ووافی است.

فقط در اين جا اجمالا مى‌گوييم: «الله»، كه از آن تعبير به اسم جلاله مى‌شود، دلالت دارد بر ذات جامع جميع صفات كمال، مثل علم وقدرت وتفرّد ووحدت؛ بنابراين يك مسّمى ‌بيشتر نخواهد داشت واين دلالت بر تفاوت نمى‌كند واين لفظ مقدّس مشتق باشد يا غيرمشتق ودلالتش بر ذات احديت به وضع تعيّنى باشد يا تعيينى.در هر صورت اين لفظ دلالت بر آن ذات دارد ودر لسان عربى بين اسمای حسنى، اسمى كه به دلالت مطابقى اين دلالت را داشته باشد، در نظر نيست مگر در مثل «هو» اين ادّعا بشود.

راغب مى‌گويد: اصل «الله»، اله است كه همزه‌اش حذف شده وبر آن الف ولام تعريف وارد شده است وسپس مثل ابن‌خالويه به آيه شريفه (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيّاً)[3](استشهاد نموده است.[4] وبنابر آنكه مشتق باشد، چنان‌كه از بعضى روايات نيز استفاده مى‌شود، در اينكه اصل «الله» اله بوده است، اختلافى نيست. هرچند در اينكه همزه آن حذف شده وبه‌جاى آن الف ولام آورده شده است، يا اينكه الف ولام بر آن داخل شده والف اصلى آن حذف شده است.به‌عبارت‌ ديگر: در اينكه الف ولام تعويض است وقياسى است يا تعويض نيست وبه غيرقياس است، اختلاف است. چنان‌كه در سرّ قرائت آن به قطع همزه ونكات ديگر، بحث‌هاى ادبى لطيفى بين علماى نحو وادب مطرح شده است كه علاقه‌مندان مى‌توانند آنها را در كتاب‌هاى نحو وادب مطالعه فرمايند.

ودر اصل اشتقاق «اله» نيز چند وجه فرموده‌اند:

 

وجه اوّل: اينكه اصل آن از «اَلَه» (به فتح فاء وعين) است كه اسم جنس است بر هر معبودى كه به حقّ يا باطل عبادت شود؛ اعم از اينكه پرستنده معبود باطل فقط آن را معبود بداند وبه ربوبيت «الله» معتقد باشد، مثل بسيارى از مشركين، يا اينكه به ربوبيت آن واتّصافش به صفات كماليه ربانى قائل باشد.

پس به‌عكس آنچه كه فرقه گمراه وهابيت وابن‌تيميه وپيروانش گمان كرده‌اند كه كلمه توحيد فقط دلالت بر توحيد الوهيت ونفى شرك در معبوديت دارد ونفى شرك در ربوبيت واثبات توحيد در ربوبيت از آن استفاده نمى‌شود. اين كلمه طيبه بر نفى مطلق شرك براى حضرت احديت دلالت دارد؛ زيرا شرك در الوهيت ومعبوديت، همچنان‌كه گاه به اعتقاد باطلى مثل عقيده به اينكه شىء وجود تنزيلى خدا در عبادت اوست، حاصل مى‌شود. گاه هم به عقايد باطل ديگر

مثلاً چيزى يا شخصى را در مثل امر خلق ورزق واماته واحيا شريك خدا دانستن واقع مى‌شود. پس وقتى گوينده اين كلمه طيبه نفى هر معبود را نمود، چنان‌كه نفى معبودى را كه مشرك در عبادت به‌واسطه اعتقاد فاسدى آن را مى‌پرستد، مى‌نمايد، معبودى را هم كه مشرك در ربوبيت به‌واسطه اعتقادى از رقم دوم مى‌پرستد، نيز نفى مى‌نمايد ونفى اين دو معبود، نفى اصل ومنشأ عقيده به معبوديت آنهاست وچون موارد شرك در عبادت وپرستش ظهور پيدا مى‌كند، ازاين‌جهت نفى آن شده وبا نفى لازم، نفى ملزوم (يعنى عقايد فاسدى كه منشأ عبادت غيرخدا مى‌گردد) نيز مى‌شود.

بنابراين چنان نيست كه كلمه توحيد فقط شرك در الوهيت را ـبه‌معنايى كه وهابى‌ها مى‌گويند ومجامع با توحيد ربوبيت مى‌شمارند ـ نفى نمايد وبه نفى شرك در ربوبيت ارتباط نداشته باشد؛ بلكه وقتى معبود غير او را نفى كرديم، هرگونه شريكى را هم براى او نفى نمودهايم واين درصورتى است كه «الله» از «اله» (به فتح فاء وعين) مثل «عبد» لفظاً ومعناً باشد والاّ برحسب اشتقاقات ديگر، اين توهم وهابى‌ها كه مى‌خواهند آن را مبدأ يك سلسله دعواهاى باطل ديگر خود قرار دهند، بطلانش به‌صراحت معلوم است.

 

وجه دوم: اين است كه «الله» مشتق از «اَلِه» بر وزن علم (به فتح فاء وكسر عين) به معناى «تحيّر» است؛ چون عقول در درك حقيقت ذات وصفات او متحير وناتوانند، چنان‌كه در قرآن مجيد مى‌فرمايد:

(يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَما خَلْفَهُمْ وَلايُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً)؛^[5]

«آنچه را پيش‌ رو دارند، و آنچه را (در دنيا) پشت سر گذاشته‏اند مى‏داند ولى آنها به (علم) او احاطه ندارند!».

از اميرالمؤمنين(علیه السلام) روايت است كه فرمود:

«كَلَّ دُونَ صِفاتِهِ تَحْبِيرُ الصِّفاتِ، وَضَلَّ هُناكَ تَصارِيفُ اللُّغاتِ»؛[6]

ونيز از آن حضرت روايت است كه:

«كَلَّتِ الْاَلْسُنُ عَنْ غايَةِ صِفَتِهِ وَالْعُقُولُ عَنْ كُنْهِ مَعْرِفَتِهِ».[7]

ودر ديوان منسوب به حضرت امام علی(علیه السلام) است:

«انسان نمی‌تواند چگونگی خود را بشناسد، پس چگونه می‌تواند چگونگی خدا را بشناسد. خدایی که همة اشیا را از عدم به وجود آورده است، پس چگونه می‌تواند انسان حادث غیرقدیم، او را درک کند».

بنا بر اين وجه، دلالت كلمه توحيد بر نفى شرك در ربوبيت ظاهر وبى‌نياز از بيان است.

 

وجه سوم: اينكه مشتق از «وله» است وبنابراين اصل «اله» هم «وله» است كه واو آن به همزه بدل شده است. وخداوند متعال را به اين جهت «اله» گويند كه هر مخلوقى يا به ‌تسخير ويا به ‌اختيار، مايل به اوست، چنان‌كه مى‌فرمايد:

(كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبِيحَهُ)؛^[9]

«هريك از آنها نماز و تسبيح خود را مى‏داند».

ونيز مى‌فرمايد:

(وَ إِنْ مِن شَيءٍ إِلاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ)؛^[10]

«همه تسبيح او مى‏گويند و هر موجودى، تسبيح و حمد او مى‏گويد و لیکن شما تسبیح آنها را نمی‌فهمید».

ونيز مى‌فرمايد:

(إِنّا لِلّٰهِ وَإِنّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ)؛^[11]

«ما از آنِ خداييم و به‌سوى او بازمى‏گرديم!».

ودر آيه ديگر فرمود:

(وَ لَهُ أَسْلَمَ مَن فِي السَّمَوَاتِ وَ الْاَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ)؛^[12]

«و تمام كسانى كه در آسمان‌ها و زمين هستند، از روى اختيار يا از روى اجبار، در برابرِ (فرمان) او تسليم‌اند، و همه به‌سوى او بازگردانده مى‏شوند».

ازاين‌ جهت است كه بعضى گفته‌اند: «اللهُ مَحْبُوبُ الْاَشْيآءِ كُلِّها».[13]

واين منافات ندارد كه بعضى از افراد انسان به‌سبب برخى كاستى‌ها از او منصرف مى‌شوند وسير اختيارى خود را كه بايد به‌سوى او باشد، به قهقرى مبدل كرده واز او دورى مى‌جويند. با اين ‌حال، در سير كلى، همه به‌سوى او مى‌روند وبازگشت همه به‌سوى اوست.

(فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ)؛^[14]

«پس منزّه است خداوندى كه مالكيّت و حاكميّت همه‌چيز در دست اوست و شما را به‌سوى او باز مى‏گردانند».

در لسان‌العرب است كه:

«مَعْنى وَلاهُ: أَنَّ الْخَلْقَ يَولَهُونَ إِلَيهِ فِي حَوائِجِهِمْ؛ وَ يَضْرَعُونَ إِلَيْهِ فِيما يُصِيبُهُمْ وَيَفْزَعُونَ إِلَيْهِ فِي كُلِّ ما يَنُوبُهُمْ».[15]

 

وجه چهارم: اين است كه از «اَلَه، يَلوهُ، لياهاً» به معناى «احتجب» مشتق باشد؛ چون حقيقت ذات او پنهان ومحتجب از عقول وابصار بوده وديده نمى‌شود. در قرآن مجيد نيز به اين معنا اشاره شده است:

(لاتُدْرِكُهُ الْاَبْصارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْاَبْصارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ)؛^[16]

«چشم‌ها او را نمى‏بينند ولى او همة چشم‌ها را مى‏بيند و او بخشنده (انواع نعمت‌ها، و با خبر از دقايق موجودات،) و آگاه (از همه) چيز است».

واسم «الباطن» نيز بر آن دلالت دارد. ودر حديث است:

«إِنَّ‌ اللهَ احْتَجَبَ عَنِ الْعُقُولِ كَما احْتَجَبَ عَنِ الْاَبْصارِ، وَإِنَّ الْمَلَاَ الْاَعْلى يَطْلُبُونَهُ كَما تَطْلُبُونَهُ أَنْتُمْ»؛[17]

«خداوند متعال از عقل‌ها محجوب وپنهان است، چنان‌كه از بصرها وچشم‌ها محجوب وپنهان است وبه‌درستى‌كه ملأ اعلى وفرشتگان بالا او را طلب مى‌كنند، همچنان‌كه شما طلب مى‌نماييد».

بنابراين وجه، ووجه سوم نيز، دلالت كلمه توحيد بر نفى شرك در ربوبيت ظاهر است.

 

وجه پنجم: اين است كه از «أله إلى فلان» مشتق است؛ يعنى به او سكون وآرام گرفت، به اين جهت كه عقول به او آرامش مى‌يابد. وجهان‌بينى اهل توحيد به شناخت او باوربخش وموجب اعتماد مى‌گردد ودل‌ها به ياد او اطمينان پيدا مى‌كند، چنان‌كه مى‌فرمايد:

(أَلا بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ)؛^[18]

«آگاه باش تنها با ياد خدا دل‌ها آرام مى‌گردد»؛

ودر دعاى عرفه است:

«ماذا وَجَدَ مَن فَقَدَكَ وَما الّذي فَقَدَ مَن وَجَدك»؛[19]

«چه چيزى را پيدا كرد كسى كه تو را گم كرد؟ و چه چيزى را گم كرد كسى كه تو را پيدا كرد؟».

 

وجه ششم: اينكه «اله» مشتق از «أَلِه» (به فتح فاء وكسر عين) است كه به‌ معناى پناه ‌جستن وپناه‌ گرفتن باشد. وبه خدا از‌اين‌ جهت «اله» گويند که پناه حقيقى ومفزع همه است. بنا بر اين وجه ووجه پنجم نيز، كلمه توحيد مطلق شريك را نفى مى‌نمايد. اين بود عمده وجوه يا تمامى وجوهى كه در مبدأ اشتقاق «اله» فرموده‌اند.

وامّا «اللّهمّ»؛ در چگونگى تركيب آن فرمودهاند: معناى آن «يا الله» است وكلمه «يا» به‌ جهت تعظيم اسم جلاله از آن حذف شده وعوض آن ميم مشدّد در آخر آن آورده شده است واين از خصايص اين اسم است؛ چنان‌كه تاء قسم به آن اختصاص دارد.فرّاء گفته است: اصل «اللّهمّ»، «يا الله آمنّا بالخير»[20] است، يعنى اى خدا قصد كن ما را به خير؛ ولى قول اوّل ارجح واقوى است.

 

[1]. ابن‌خالویه، اعراب ثلاثین سوره (سورة حمد).

[2]. مريم، 65. «آیا برای او همنامی می‌دانی؟».

[3]. مریم، 65 «آیا برای او همنامی می‌دانی؟».

[4]. راغب اصفهانی،‌ مفردات، ص21.

[5]. طه، 110.

[6]. راغب اصفهانی،‌ مفردات، ص21. «در بیان صفات الهی برشمردن صفت‌های زیبا بی‌اثر وامانده و ناکارآمد شد و به‌کاربردن الفاظ گوناگون آنجا گم و بی‌اثر است».

[7]. کفعمی، المصباح، ص113؛ مجلسی، بحارالانوار، ج78،‌ ص176 – 177. «زبان‌ها از بیان وصف او و عقل‌ها از شناخت حقیقتش وامانده است».

[8]. دیوان امام‌علی(علیه السلام)، ص518.

[9]. نور، 41.

[10]. اسراء، 44.

[11]. بقره، 156.

[12]. آلعمران، 83.

[13] . راغب اصفهانی،‌ مفردات،‌ ص21.

[14]. يس، 83.

[15]. ابن‌منظور، لسان‌العرب، ج13، ص468.

[16]. انعام، 103.

[17]. مجلسی، بحارالانوار، ج66، ص292.

[18]. رعد، 28.

[19]. مجلسی، بحارالانوار، ج95،‌ ص226.

[20]. ر.ک: طریحی، مجمع‌البحرین،‌ج6، ص340؛ رضی‌الدین استرآبادی، شرح‌الرضی علی ‌الکافیه،‌ ج1، ص384؛ مجلسی، بحارالانوار، ج77، ص180.

 

 

من این روش را نمی‌پسندم و مطمئنم که شما هم با آن مخالفید. چطور می‌توانم مخالفتم را مطرح کنم؟

پاسخ: دوست عزیز، مصاحبه رفتاری یکی از روش‌های قدیمی جذب نیرو است. در این مصاحبه‌ها، تو از متقاضی کار می‌خواهی برای اثبات مهارت، قابلیت و صلاحیتش، از تجربیات گذشته‌اش بگوید و مثال بیاورد.  اگر می‌خواهی مدیرانت را متقاعد کنی که این روش را کنار بگذارند، باید یک رویکرد بهتر به آنها پیشنهاد کنی.در مصاحبه رفتاری، مسوولان مصاحبه از متقاضی می‌پرسند: «اگر در گذشته توانسته‌ای یک مشکل پیچیده را حل کنی، آن را برایمان تعریف کن» یا «برایمان بگو که چگونه در گذشته توانستی با یک مشتری عصبانی برخورد کنی.»

این رویکرد در دهه ۱۹۸۰ رونق بسیاری داشت و به مرور زمان، طرفدارانش را در بسیاری از سازمان‌ها از دست داد اما گاهی از مراجعانم می‌شنوم که در بعضی از شرکت‌ها هنوز از این روش استفاده می‌کنند. این یک روش منسوخ و از کار افتاده است اما گفتن این موضوع به مدیرانت، دردی را دوا نمی‌کند. اما چرا مصاحبه رفتاری یکی از بدترین روش‌ها برای انتخاب نیرو است؟ دلایلی که ناکارآمدی این روش را ثابت می‌کنند از این قرارند:

۱. تقریبا تمام جویندگان کار، پاسخ سوالاتی را که در مصاحبه رفتاری از آنها پرسیده می‌شود، از قبل در ذهن خود آماده کرده‌اند و پاسخ‌هایی که می‌شنویم، معمولا یکسان یا شبیه به هم هستند. تو نمی‌توانی با مطرح کردن سوالات از پیش تعیین شده، متقاضی کار را بشناسی یا درباره ویژگی‌های شخصیتی او اطلاعات کسب کنی.

۲. مصاحبه رفتاری اساسا یک روش «مبتنی بر ترس» است. مصاحبه‌کنندگانی که اعتماد به نفس دارند، جزئیات جایگاه شغلی مربوطه را شرح می‌دهند و علت ایجاد این جایگاه را توضیح می‌دهند. سپس به متقاضی اجازه می‌دهند که درباره گفته‌های آنها در جلسه مصاحبه، اظهار نظر کند. آنها از مشکلی که سازمان را وادار به جذب نیرو کرده سخن می‌گویند. مصاحبه رفتاری، یک روش خشک، تصنعی و پیچیده است که برای مدیرانی طراحی شده که نمی‌خواهند به مشکلات سازمان یا واحد تحت نظارتشان اقرار کنند.

۳. تو هرگز نمی‌توانی با پرسیدن سوالات از پیش تعیین شده، با یک نفر ارتباط برقرار کنی یا او را بشناسی. با این روش نمی‌توانی در ذهن او نفوذ کنی و ببینی در سرش چه می‌گذرد. بهتر نیست به جای پرسیدن سوالاتی که با عبارت «از زمانی بگو که...» آغاز می‌شوند، با متقاضی صادق باشیم؟ بهتر نیست او را در جریان وضعیت فعلی سازمان قرار دهیم؟ به جای آنکه از متقاضی امتحان شفاهی بگیری، می‌توانی یک گفت‌وگوی سازنده داشته باشی و با او تبادل نظر کنی.

۴. مصاحبه رفتاری از این باور قدیمی نشأت گرفته: «هدف از مصاحبه این است که کارفرما تصمیم بگیرد که کدام‌ یک از متقاضیان برای جایگاه شغلی مناسب‌ترند.» این طرز فکر، نشان‌دهنده نارسایی در سیستم مدیریتی است. مدیران خبره به خوبی می‌دانند که هدف از مصاحبه، انتخاب کسی است که میان نیازهای او و نیازهای سازمان تناسب وجود داشته باشد. در یک گفت‌وگوی دوطرفه، کارفرما و متقاضی در یک سطح قرار دارند، اما در مصاحبه رفتاری، پیش فرض این است که کارفرما در موضع قدرت قرار دارد.

۵. در نهایت اینکه مصاحبه رفتاری می‌تواند تلاش‌های شما را در راستای اعتمادسازی یا حل مساله در جلسه مصاحبه با شکست مواجه کند.

بهترین راه برای مصاحبه این است که روش گفت‌وگوی «انسانی» را به مصاحبه‌کنندگان یاد بدهی. تو می‌توانی الگوی سایر مسوولان استخدام باشی.  من هرگز از متقاضی نمی‌پرسم که «اگر با یک مشتری بد اخلاق روبه‌رو شوی، چه کار می‌کنی؟». من به شرایط فرضی کاری ندارم. من درباره شرایط واقعی صحبت می‌کنم و از حقایق سازمان پرده برمی‌دارم. معمولا در جلسه مصاحبه به متقاضی می‌گویم: «ببینید! شرکت ما در چنین شرایطی قرار دارد. ما در زمینه X فعالیت می‌کنیم. کسی که در این جایگاه شغلی استخدام شود، باید این وظایف را انجام دهد. مهم‌ترین جنبه‌های شغل مربوطه از این قرارند و این چالش‌ها وجود دارند. نظرتان چیست؟»

می‌توانی مصاحبه‌های آزمایشی (mock interview) را با همکارانت تمرین کنی یا ویدئوهایی در این رابطه به نمایش بگذاری. می‌توانی به آنها یاد بدهی که چگونه متقاضی کار را در گفت‌وگوها سهیم کنند، به سوالات او پاسخ دهند و درباره شغل مربوطه از او بازخورد دریافت کنند.

یک دستورالعمل ساده برای مسوولان مصاحبه که می‌خواهند با متقاضی کار یک گفت‌وگوی دوطرفه برقرار کنند:

۱. با متقاضی کار بنشینید، خودتان را با ذکر نام و منصب معرفی کنید و بپرسید: «قبل از آنکه کارمان را شروع کنیم، آیا سوالی دارید؟»

۲. به سوالات آنها پاسخ دهید. سپس درباره اهداف و ماموریت سازمان (یا فلسفه وجودی آن) توضیح دهید. سپس بگویید که واحد شما و شغل مربوطه در این میان چه نقشی دارند. سپس جزئیات شغل مربوطه را شرح دهید.

۳. از متقاضی بخواهید تا درباره گفته‌هایتان اظهار نظر کند. آیا در گذشته تجربه مشابهی (کاری یا غیرکاری) داشته است که بخواهد با شما در میان بگذارد؟ شاید سوالی درباره شغل مربوطه داشته باشد یا خودش را در این شغل تصور کرده باشد.

۴. در جلسه مصاحبه از پرسیدن سوالات از پیش تعیین شده بپرهیزید، چرا که این سوالات، گفت‌وگوهای شما را محدود می‌کنند. در عوض، هر از گاهی از متقاضی بپرسید آیا سوالی دارد یا خیر. سوالات متقاضی، بیشتر از جواب‌هایش به شما اطلاعات می‌دهد که در ذهنش چه می‌گذرد.مصاحبه‌ای که بر اساس گفت‌وگوی دوطرفه صورت بگیرد، موثرتر، حرفه‌ای‌تر و برای طرفین جذاب‌تر است. عمر مصاحبه رفتاری به پایان رسیده است.می‌توانی کمپینی راه‌اندازی کنی و روش‌های برقراری یک گفت‌وگوی انسانی را به مسوولان مصاحبه آموزش دهی. بدون شک، تک تک کسانی که در این کمپین شرکت می‌کنند، مهارت‌ها و تجربیات جدید کسب خواهند کرد.

دو مورد زیر از این پنج اصل کمک می‎کند تا انگیزه‎های فردی و گروهی را برای ترسیم مسیر صحیح یادگیری به کار بگیریم:

قابلیت‎های فردی: آگاهی از قابلیت‎های فردی باعث می‎شود تصویر ملموسی از اهداف شخصی خود در زندگی ترسیم کنیم و ارزیابی منطبق بر واقعیتی نیز برای دستیابی به این اهداف به‌دست بیاوریم. آگاهی از این قابلیت‎ها، این آمادگی ذاتی را در اختیار فرد قرار می‎دهد تا انگیزه‎های خود را برای انتخاب‎های بهتر به کار گیرد و توانمندی‎های خود را در زمینه‎ دستیابی به تعداد بیشتری از این اهداف و انتخاب‎ها بسیج کند.

چشم‌انداز و آرمان مشترک: این اصل که به‌صورت گروهی محقق می‎شود به اعضای سازمان کمک می‎کند تا انرژی و توان خود را روی اهداف و آرمان‎های مشترک متمرکز کنند. زمانی که اعضای یک سازمان چشم‎انداز و آرمان مشترکی داشته باشند (برای مثال اگر اعضای مدرسه هدف یکسانی را دنبال کنند) قادر خواهند بود وقت و کوشش خود را دقیقا صرف همان چشم‎اندازی کنند که آینده‎ سازمان خود را با آن تعریف می‎کنند و دستورالعمل‎ها و راهبردهای مشابهی را دنبال کنند که تحقق این چشم‎انداز مشترک را در پیش چشمانشان ممکن و میسر می‌سازد. مدارس و سازمان‌هایی که می‎خواهند به مدرسه و سازمان یادگیرنده تبدیل شوند، باید یاد بگیرند چطور چشم‎انداز مشترک داشته باشند و برای رسیدن به این آرمان مشترک تلاش کنند.

دو اصل زیر از اصول پنجگانه‎ یادگیری کمک می‎کنند تفکر تاملی و گفت‎وگوی سازنده را تمرین کنیم:

مدل ذهنی: این اصل که در دسته‎ مهارت‌های اندیشیدن و کاوشگری قرار می‎گیرد، کمک می‎کند آگاهی بهتری از نحوه‎ عملکرد ادراک و تصمیم‎گیری خود و همکارانمان داشته باشیم. استفاده از مدل‎ ذهنی سبب می‎شود شناخت روشن‎تری از واقعیت‎های موجود به‌دست بیاوریم. این مسأله در مورد مدارس اهمیت بیشتری نیز پیدا می‎کند چرا که اغلب در محیط‎های آموزشی، مدل ذهنی، موضوعی محرمانه و غیر قابل بحث به حساب می‎آید. بنابراین، اعضای مدرسه‎ای که تلاش می‎کنند عضوی از یک مدرسه‎ یادگیرنده شوند باید این توانایی را نیز در خود تقویت کنند که بتوانند در مورد موضوعات مختلف و حتی ناخوشایند به راحتی صحبت کنند و تصمیمات موثر بگیرند و بر مبنای واقعیت‎های موجود برای تمام اعضا به مدل ذهنی یکسانی دست پیدا کنند.

 یادگیری گروهی: این اصل به روابط درون‎گروهی و به ارتباطات اعضای گروه با یکدیگر اشاره می‎کند. گفت‌وگو و مناظره‎ سازنده به اعضای یک گروه کمک می‎کند تا در کنار یکدیگر هوشیاری بیشتری در مقایسه با حاصل جمع ضریب هوشی تک‎تک اعضای گروه داشته باشند و با اتکا به این توانمندی گروهی، انرژی اعضای گروه را به شکل موثرتری در جهت نیل به آرمان‎های مشترک به کار بندند. یادگیری گروهی را می‎توان در کلاس‎های درس، میان معلمان و اولیای دانش‌آموزان، در بین اعضای اجتماع و میان اعضای گروه‎هایی هدفشان ایجاد تغییر و تحول در مدارس و نظام‎های آموزشی است، کشف و تقویت کرد.آخرین اصل یادگیری سازمانی که از آن می‎توان به‌عنوان پنجمین اصل نیز در مسیر یادگیری سازمانی نام برد، ممنوعه‎ گسترده‎ای از معرفت‎ها و ممارست‎ها است که کمک می‎کند پیچیدگی‌های زندگی در دنیای امروز را درک و مسائل روزمره را مدیریت کنیم.

نگرش سیستمی: این اصل از اصول یادگیری سازمانی به افراد کمک می‎کند تا درک بهتری از تغییرات و روابط درون‌سازمانی داشته باشند و با اتکا به این شناخت و آگاهی، با عواملی که پیامدهای رفتارشان را شکل می‎دهند، روبه‎رو شوند. نگرش سیستمی بر مبنای نظریه‎هایی که روی بازخوردهای رفتار افراد تمرکز می‎کنند، بسط یافته و گسترش پیدا کرده است و تلاش می‎کند پیچیدگی‎های هر نظام را که در طول زمان و به واسطه‎ گرایش سیستم‎ها به رشد یا حفظ وضعیت موجود، ایجاد می‎شوند را تفسیر و تبیین کند. ابزارهایی مانند نمودارهای متنوع گرافیکی، الگوها و مثال‎های مصداقی، مراکز مختلف یادگیری و محیط‌های شبیه‎سازی شده از جمله مواردی هستند که با تقویت این ویژگی در دانش‌آموزان، کیفیت یادگیری آنها را از موضوعی خاص، ارتقا می‎بخشند و تقویت می‎کنند.

نگرش سیستمی، ابزاری بسیار موثر برای دستیابی به «سرمایه»ای است که می‌تواند به سنگ بنای اصلی برای تغییرات بنیادین در سازمان‎ها تبدیل شود.  با شنیدن این صحبت‌ها احتمالا آموزشکاران، از اصول پنجگانه‎ یادگیری تعریف و تمجید خواهند کرد، اما پس از تمام شدن تعریف‌ وتمجیدهایشان این سوال را خواهند پرسید که اصول یادگیری وقتی شنبه اول وقت در سر کلاس حاضر شوند چه کمکی به آنها خواهد کرد؟ آیا پیاده‎سازی این اصول در بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان تاثیری هم خواهد داشت؟ از کجا باید شروع کنیم؟ والدین و اولیای دانش‎آموزانی که با پنج اصل یادگیری آشنا هستند، پرسش‎هایی مشابه سوال‌های فوق مطرح می‎کنند: چطور می‎توانیم از این اصول برای انجام تکالیف مدرسه یا حل دعوا و مرافعه‌های بچه‎ها در مدرسه استفاده کنیم؟ به‌عنوان اولیای دانش‎آموزان چگونه می‎توانیم ارتباطی سازنده میان مدرسه‌ دانش‌آموزان، محیط کار و اجتماع خود برقرار کنیم؟

در روزگار ما جماعت چندین هزار نفری از معلم، دانش‎آموز، استاد، معاون، مدیر، سیاستمدار، اولیا و... با هم همکاری دارند و در کنار هم رشد می‎کنند تا اجتماعی یادگیرنده را در بطن نظام آموزشی ایجاد کنند و گسترش دهند. در این شرایط است که آن دسته از افرادی که با اصول پنجگانه‎ یادگیری از قبل آشنا شده‎اند و روش‎ها و ابزارهای به کارگیری یادگیری سازمانی را می‎شناسند، بهتر می‎توانند برای ایجاد تغییر در نظام آموزشی داوطلب شوند و با اتکا به آگاهی که در این زمینه کسب کرده‌اند در مقایسه با همکارانی که از یادگیری سازمانی کمتر شنیده‌اند، تصمیمات درست‎تری در مورد حوزه‎هایی که نیازمند تغییر و تحول هستند، اتخاذ کنند.  باید اذعان کنیم که در عصر ارتباطات و در دنیای به هم پیوسته‎ کنونی که مدارس وظیفه‎ خطیر تربیت دانش‎آموزان برای زندگی در جامعه‎ پساصنعتی را بر عهده دارند، با کمک اصول یادگیری برای چالش‎های حیاتی که مدارس را در این زمینه تهدید می‎کنند، پاسخ‎های موثرتری داشته باشیم.

 

منبع: کتاب مدارسی که یاد می‌گیرند

 

 

 

حالا دیگر کارشناسان از پیشرفت تکنولوژی می‌ترسند و مدام هشدار می‌دهند که به فناوری بیش از حد معمول اجازه رشد ندهیم. یکی از این موارد هوش مصنوعی است که به‌سرعت در حال رشد است و تا حد زیادی هم خود را جایگزین انسان کرده و طبق برآورد پژوهشگران دیری نمی‌پاید که از انسان هم جلو بزند و نه‌تنها از کنترل انسان دربیاید، بلکه انسان را هم در کنترل خود بگیرد. و آن وقت است که سریال مشهور وست‌ورلد رنگ واقعیت به خود می‌گیرد. با این حال بشر هیچ‌گاه نمی‌تواند این پیشرفت‌ها را متوقف کند و همواره می‌تازد و در حال گسترش انواع نوآوری‌ها است. روبات‌ها حالا بسیاری از مشاغل را گرفته‌اند و در بسیاری از حوزه‌ها دیگر نیازی به انسان نیست.

جالب اینجاست که هرچه می‌گذریم تعداد این مشاغل بیشتر می‌شود و هر چند وقت یک بار می‌شنویم که روبات‌ها شغل دیگری را از آن خود کرده و انسان را از کار بیکار کرده‌اند. البته تا اینجای کار ظاهرا همه‌چیز به نفع انسان است؛ ما می‌نشینیم و روبات‌ها کار می‌کنند ولی موضوع به این سادگی‌ها هم نیست. اگر این رشد همچنان بدون هیچ چارچوب و قانونی ادامه پیدا کند به‌مرور تسلط انسان بر روبات جای خود را به تسلط روبات بر انسان خواهد داد. با همه این حرف‌ها چه ما آن روزهای نگران‌کننده را که برخی از دانشمندان به تصویر می‌کشند ببینیم و چه نبینیم، نمی‌توان جذابیت‌ رشد تکنولوژی را نادیده گرفت. در سال جاری میلادی هم مانند هر سال و حتی چشمگیرتر از سال‌های پیش شاهد پیشرفت فناوری در حوزه‌های مختلف بوده‌ایم که هریک به نوبه خود تحسین‌برانگیز بوده‌اند. در این مطلب می‌خواهیم به مهم‌ترین نوآوری‌ها و پیشرفت‌های تکنولوژیکی که در سال ۲۰۱۷ شاهدش بودیم بپردازیم.

قابلیت یادگیری هوش مصنوعی

این همان موضوعی است که بسیاری از بزرگان تکنولوژی مانند استیون هاوکینگ و ایلان ماسک را نگران کرده و به اعلام هشدارهای مختلف واداشته است. هوش مصنوعی که مدتی است نقل محافل حوزه فناوری شده است حالا قابلیت یادگیری دارد و می‌تواند از مواردی که یاد گرفته استفاده کند. درواقع در این مورد رفتار هوش مصنوعی تقویت شده و دارای مهارتی است که می‌تواند کارهای پیچیده انجام بدهد و در این راه حتی انسان را هم شکست بدهد. چندی پیش کمپانی گوگل نوعی هوش مصنوعی به نام «AutoML » ساخت که در آن قرار بود هوش مصنوعی سیستم‌هایی مشابه خودش را توسعه دهد. چند ماه پس از آن، این کمپانی اعلام کرد که AutoML یک نرم‌افزار یادگیری ماشینی تولید کرده که از نمونه‌های ساخت متخصصان گوگل قوی‌تر و بهینه‌تر است. درواقع این نرم‌افزار توانسته کدهایی را طراحی کند که عملکرد بهتری در مقایسه با کدهای نوشته‌شده از سوی طراحان این روبات دارد.

 اپلیکیشن‌های هوشمند

با توسعه موبایل‌ها و رشد تلفن‌های هوشمند و از طرفی با همه‌گیرشدن اینترنت موبایل دور از ذهن نیست اپلیکیشن‌ها هم به سمت هوشمند‌شدن بروند. یکی از کمپانی‌هایی که در این حوزه پیشتاز است و اپلیکیشن‌های هوشمند متنوعی را روانه بازار کرده مایکروسافت است. این کمپانی به‌ویژه با عرضه نرم‌افزار تدوین هوشمند عکس و فیلم Story Remix قدرت هوش مصنوعی خود را به تصویر کشیده است. این نرم افزار که نسخه‌ پیشرفته‌‌ای از نرم‌افزارهای ویرایش عکس و فیلم محسوب می‌شود، به‌طور هوشمند تعدادی عکس و ویدئو را از مجموعه فایل‌های چندرسانه‌ای مربوط به یک رویداد تفریحی یا کاری انتخاب می‌کند و با ترکیب و تدوین هوشمند آنها کلیپی کوتاه را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. درواقع Story Remix مجهز به ابزار تدوین و ویرایش هوشمندی است و این قابلیت را دارد که جلوه‌های تصویری متنوع و انواع انیمیشن را به کلیپ مورد نظر اضافه کند. یکی دیگر از نمونه‌های اپلیکیشن‌های هوشمند که باز هم به مایکروسافت مربوط می‌شود Microsoft Pix نام دارد. این اپلیکیشن نوعی دوربین هوشمند است که از بین چندین تصویر ثبت‌شده از یک سوژه واحد می‌تواند بهترین شات را انتخاب کند و برای شما به نمایش بگذارد.

پرداخت پول با چهره

پرداخت پول در طول این سال‌ها با روش‌های متفاوتی انجام شده است. زمانی که روش پرداخت پول از طریق کارت‌های شتاب امکان‌پذیر شد همه محو این فناوری نوین بودند و کسی به این فکر نمی‌کرد که در کمتر از چند سال آینده این روش منسوخ و پیش‌پا‌افتاده خواهد شد. یکی دو سال پیش فناوری پرداخت پول از طریق ساعت‌های هوشمند وارد میدان شد و توجه همه را به خود جلب کرد. البته که این فناوری در ایران هیچ‌گاه استفاده نشد ولی شنیدن اینکه در اقصی‌نقاط دنیا می‌توان با یک تلنگر به ساعت هوشمند هزینه لازم را پرداخت کرد به حد کافی جذاب است. ولی حالا این روش به کشور ما نرسیده منسوخ شده است و فناوری جدیدتری برای پرداخت پول پا به عرصه گذاشته است؛ از طریق فناوری تشخیص چهره. دانشمندان و پژوهشگران در صدد هستند که از فناوری تشخیص چهره در راستای پرداخت پول استفاده کنند و کمابیش موفق هم شده‌اند. فروشگاه KFC در چین از این فناوری برای نخستین بار استفاده کرد و به مشتریان خود اجازه داد از طریق اسکن چهره خود در کیوسک‌های مربوط غذای خود را تحویل بگیرند. چندی پیش هم که کمپانی اپل محصولات خود به ویژه آی‌فون ۱۰ را معرفی کرد از فناوری تشخیص چهره و پرداخت از طریق آن هم گفت.

کامیون‌های خودران

خودروهای خودران از موضوع‌های مهمی است که چند سال است وارد دنیای تکنولوژی شده و اغلب تولیدکنندگان خودرو را به سمت خود جلب کرده است. ولی امسال خبر جالب‌تری در این مورد منتشر شد و آن مجهز‌شدن کامیون‌ها به این فناوری بود.  البته این خبر چندی است که در محافل مطرح شده و کمپانی‌های متفاوت در حال کار روی این تکنولوژی بوده‌اند ولی امسال این موضوع قدرت بیشتری گرفته و چند کامیون خودران از کمپانی‌های متفاوت به‌طور آزمایشی وارد خیابان‌ها شده‌اند. حالا دیگر می‌توانیم با جدیت بیشتری بگوییم که چیزی نمانده که کامیون‌ها هم به‌صورت خودکار هدایت بشوند و از حضور انسان بی‌نیاز. هرچند هنوز راه زیادی تا آن روز و همه‌گیرشدن این فناوری در پیش داریم و همچنان موانعی بر سر راه تولید انبوه آنها وجود دارد. به گفته کارشناسان یک کامیون خودران به یک سیستم پشتیبان نیاز دارد تا در صورت از کار افتادن یکی از قسمت‌ها بتواند هدایت خودرو را در دست بگیرد. تعداد زیادی حسگر هم لازم است تا بتواند یک دید ۳۶۰ درجه‌ای کامل و بدون عیب و نقص از محیط اطراف در اختیار بگذارد و به‌طور کلی قدرت محاسباتی و هوش مصنوعی قابل ملاحظه‌ای نیز مورد نیاز است. با این حال پژوهشگران در حال توسعه هستند و کمتر از یک ماه پیش بود که ایلان ماسک از بزرگ‌ترین محصول تسلا یعنی کامیون تمام برقی، رونمایی کرد که از ویژگی اتوپایلوت (Autopilot)، نسل دوم فناوری نیمه خودران تسلا استفاده می‌کند؛ این فناوری قابلیت‌هایی چون ترمز خودکار، سیستم رانندگی در بین خطوط و هشداردهنده‌ انحراف مسیر را به همراه دارد.

 دوربین ۳۶۰ درجه

تجربه دیدن تصاویر ۳۶۰ درجه بی‌شک برای همه جذاب است. دوربین‌های ۳۶۰ درجه از زمان ظهور محبوبیت چشمگیری به دست آورده‌اند. سال جاری میلادی سال رشد این صنعت بود و شرکت‌های مطرحی مانند گوپرو پا به این عرصه گذاشته‌اند. دوربین ۳۶۰ درجه گوپرو قادر است تصاویر ۳۶۰ درجه را با کیفیت ۱۸ مگاپیکسل بگیرد. ایسر نیز چندی است وارد این حوزه شده و دو دوربین ۳۶۰ عرضه کرده که یکی از آنها با نام ویژن ۳۶۰ قابل نصب در خودروها است. این دوربین می‌تواند از هر زاویه‌ای ویدئوهای ۳۶۰ درجه تهیه و آنها را روی کلود بارگذاری کند. به ویژه هنگامی که خودروی شما پارک است و خودروی دیگر به آن برخورد می‌کند این دوربین ویدئوی تصادف را ذخیره و تصویر آن را به گوشی صاحبش ارسال می‌کند. این محبوبیت و تمایل به استفاده و تولید از این نوع دوربین‌ها تاجایی پیش رفت که پای این نوع دوربین‌ها به گوشی‌های هوشمند هم باز شد. چند ماه پیش یک شرکت چینی با نام ProTruly برای نخستین بار از این فناوری در گوشی هوشمندش استفاده کرد. دوربین این گوشی ۱۶ مگاپیکسلی با قابلیت فیلمبرداری است.

تردیدی نیست یکی از مهمترین روشها برای فهم متون قرآن و روایات،آشنایی با زبان آن متون است. در دانشهایی که به طور سنتی در حوزههای علمیه مرسوم و متداول بوده است، ادبیات عرب به دلیل بنیادی بودن مفاهیم و رویکرد ابزاری بودن آن در علوم حوزوی، به طور طبیعی در جایگاه ویژهای قرار دارد.

دانش «لغت شناسی » یکی از علوم مطرح و پایه در یادگیری ادبیات عربی است که به فهم متون قرآنی وروایی کمک شایانی میکند. هدف از یادگیری این دانش کشف معنای واژگان است؛ امری که شاید یکی از دلایل عدم توجه به آن را بتوان آسان پنداشتن مراجعه به معاجم تلقی نمود. اما واقعیت آن است که با مراجعه به کتب لغت و به طور خاص معاجم قرون اولیه درمییابیم آن متون دارای مسائل و گزاره های پیچیده ای هستند که تنها با ممارست بر آن و اتخاذ مبنا میتوان به روشی صحیح در فهم آن رسید؛ هرچند فهم معنای یک واژه در معاجم هم، ما را از استفاده از دیگر منابع لغت شناسی جهت فهم دقیق معنای واژه بینیاز نمیکند. از سویی باید به این نکته نیز اشاره نماییم که مسائل این علم به صورت غیررسمی و در میان دیگر موضوعات حوزوی مورد
تحقیق قرار میگرفته ولی به صورت کتابی مدون و بر اساس استانداردهای کتب درسی، مورد تالیف و پژوهش قرار نگرفته بود.

تامین نیاز علمی پیش گفته، برنامه ریزان نظام آموزشی حوزه را بر آن داشت تا یکی از مواد درسی خود را آشنایی با شیوه لغت شناسی قرار دهند. برای تامین این هدف، دفتر تدوین متون درسی با تشکیل کمیته (فقه اللغة )کتاب " درآمدی بر لغت شناسی " را به رشته تحریر درآورد.

می توان ویژگی های این کتاب را این گونه بیان کرد:
اول؛ تدوین رئوس ثمانیه و مسائل این علم
دوم؛ بیان تفصیلی معاجم به صورت کاربردی
سوم؛ توجه به رو ش شناسی لغویین
چهارم؛ بیان آموزشی مراجعه به معاجم لغوی

کتاب "درآمدی بر لغت شناسی" شامل مباحث مقدماتی، و دو بخش می باشد که در مباحث مقدماتی به بیان رئوس ثمانیه در علم لغت می پردازد و از تعریف، موضوع، غایت، ضرورت تا تاریخچه، منابع و رو ش شناسی دانش لغت را مورد توجه قرار داده است. در ادامه مفاهیم اساسی و مبانی لغت شناسی این علم بیان شده و به ساختار و جایگاه آن در جغرافیای دیگر علوم می پردازد.

همچنین در این بخش با مبانی و مسائل علم لغت آشنا می شویم که شامل:
اشتقاق، اشتراک لفظی و معنوی، اضداد، ترادف، حقیقت و مجاز است.
در بخش اوّل با سیر تاریخی تدوین معاجم لغوی آشنا و سپس به معرفی تفصیلی برخی از مهمترین معاجم پرداخته شده است. ضمنا موضوعات مطرح در معاجم در این بخش بیان شده و سپس چگونگی
مدخل یابی، جهت یافتن ماده دقیق واژگان بیان شده است.

 

بخش دوّم کتاب با رویکرد تطبیق و کار عملی تنظیم شده است. و روش استخراج لغات از معاجم تبیین گردیده که باید به طور ویژه مورد توجه اساتید محترم قرار گیرد. متذکر میشود تدوین مباحث مقدماتی و بخش اول عمدتا توسط اساتید بزرگوار حجج اسلام دکتر سید محمود طیب حسینی، مهدی مویدی، عبدالرضا مهاجر و حمید رضا حقشناس با مشاوره علمی آقایان دکتر محسن حس نزاده، دکتر رضا حبیبی و شهاب الدین شمس، و تدوین بخش دوّم توسط استاد بزرگوار جناب حجةالاسلام دکتر محمد ملکی نهاوندی انجام شده است که بدینوسیله از تمام عزیزان قدردانی می شود.

 

سید حمید جزایری
دفتر تدوین متون درسی حوز ههای علمیه