فایل الکترونیکی کتاب رزق حلال مایه کمال

تالیف آیت الله سید محمد ضیاء آبادی

لطفا جهت دانلود کتاب به فایل پیوست مراجعه شود.

عباس برزگر؛ از دست‌فروشی تا سی میلیون درآمد روزانه

احتمالاً نام عباس برزگر را بار‌ها شنیده‌اید. کارآفرین ۳۸ سالهٔ روستایی که خانهٔ خود را تبدیل به یکی از پردرآمد‌ترین جاذبه‌های گردشگری ایران کرده است.
عباس برزگر و دهکدهٔ اقامتی-گردشگری‌اش در بوانات شاید حتی بیشتر از آن‌که داخل ایران شناخته‌شده‌ باشد، برای گردشگران خارجی که قصد سفر به ایران را دارند معروف باشد! در لابه‌لای صفحات اینترنتی، کاربرانی که پیش‌ازاین به‌عنوان توریست به ایران سفرکرده‌اند بازدید از اقامتگاه عباس برزگر را در کنار پیشنهاد بازدید از اصفهان و شیراز قرار‌ می‌دهند! دهکده‌ای که او در روستای بزم (در بوانات از توابع استان فارس) بناکرده خاطرات به‌یادماندنی را برای بسیاری از گردشگران به یادگار می‌گذارد. عباس برزگر نمونه‌ای از یک کارآفرین موفق است. کارآفرینی که علاوه بر توسعهٔ چشم‌گیر کسب‌وکارش، برای سایر هم‌ولایتی‌های خود هم منبع درآمدی درست کرده است. برای مصاحبه با او تماس گرفتیم و با استقبال متواضعانهٔ او مواجه شدیم. همان‌طور که با صداقت و افتادگی مثال‌زدنی روستایی به سؤالات ما جواب می‌داد حواسش به مهمانانش هم بود. تأکید زیادی داشت که همهٔ جزئیاتی که تعریف می‌کند را بنویسیم تا همه بدانند یک‌شبه و آسان به اینجا نرسیده است! به قولمان عمل کردیم و نتیجه، یک مصاحبه طولانی از آب در آمد. مصاحبه‌ای که پر از نکات آموزشی و تجاربی است که در طول ۱۴ سال تلاش و زحمت به‌دست‌آمده و او سخاوتمندانه با روزآفرین به اشتراک می‌گذارد.

از اقامتگاهی که ساخته‌اید و فعالیت‌های خود بگوئید.
من دو منطقهٔ اقامتی برای گردشگران دارم؛ یکی مزرعهٔ خودم در روستای بزم که مربوط به زندگی روستایی و دامداری و کشت و پرورش محصولات ارگانیک است و خودم در آن‌جا از مهمان‌ها پذیرایی می‌کنم. توریست‌ها می‌توانند در مدت اقامت خود در این اقامتگاه مراحل کاشت و آبیاری یا دروی همهٔ محصولات تا سرو شدن آن‌ها را از نزدیک ببینند (بسته به زمان هرکدام از این فعالیت‌ها در سال). در این مزرعه که منزل مسکونی بنده نیز در آن قرار دارد، علاوه بر اتاق‌های خواب معمولی روستایی، موزه‌ای از عکس‌ها و صنایع‌دستی مردم روستا هم ساخته‌شده که گردشگران از آن بازدید می‌کنند.
منطقهٔ دیگر بین عشایر است. با هماهنگی‌هایی که انجام‌شده گردشگران برای بازدید از زندگی عشایر به اقامتگاهی که ساخته‌ایم اعزام می‌شوند. در آن‌جا با زندگی روزمره عشایر، لباس‌های محلی، غذا‌ها و نحوه پخت نان توسط عشایر و طبیعت زیبایی که عشایر در تابستان در آن‌جا زندگی می‌کنند آشنا می‌شوند. بین ماه‌های اردیبهشت تا شهریور زمان اعزام به این اقامتگاه است.
هر دوی این اقامتگاه‌ها فرصتی را برای فروش محصولات خوراکی، داروهای گیاهی و صنایع‌دستی اهالی روستا و عشایر فراهم کرده است که این دو منطقه را به دانشگاه کارآفرینی تبدیل کرده است!

روند شکل‌گیری و ساخت این اقامتگاه‌ها و درواقع کسب‌وکار شما چگونه بوده؟
ایده شکل‌گیری این مزرعه ذره‌ذره شکل گرفت. از صفر شروع کردیم. تا ۱۶، ۱۵ سال پیش در شهر دست‌فروشی می‌کردم. از ترس شهرداری و سد معبر به روستا پناه آوردیم و سوپرمارکت کوچکی راه‌اندازی کردیم. آن‌ موقع درآمدم روزی ۱۰۰۰ تومان بود! خواست خدا بود که یک‌شبی باران شدیدی بگیرد، دو مسافر آلمانی که اصلاً قرار نبود در ده ما اقامت کنند، در مسیر به کرمان در باران‌گیر می‌کنند. نیاز به کمک پیدا می‌کنند، به سراغ من می‌آیند. من به خانه دعوتشان می‌کنم، یک غذایی خورده می‌شود، یک غذای سادهٔ روستایی که خانمم برای خودمان پخته بود؛ دم پخت گوجه! این‌ها می‌روند تعریف می‌کنند و ۵ نفر دیگر می‌آیند. آن ۵ نفر موقع رفتن ۲۰۰ هزار تومان به من می‌دهند. ۲۰۰ هزار تومان معادل ۲۰۰ روز درآمد من در آن سوپرمارکت بود! به ذهنم می‌رسد که می‌شود از این راه پول درآورد. خلاصه کار همین‌طور که گسترش پیدا کرد و با پولی که درمی‌آمد زمین‌های اطراف را خریدم و کم‌کم آن خانهٔ کوچک ۸۰ متری هی بزرگ‌تر شد! به‌مرور و در طول این سال‌ها ضمن گسترش دادن اتاق‌ها مزرعه و باغ‌های میوه و محوطهٔ روباز چای‌خانه و موزه و … به آن اضافه شد. در حال حاضر آن کسب‌وکار ۸۰ متری به مساحتی حدود ۲۷ هکتار افزایش پیداکرده.

از تجارب خود بگوئید. از سختی‌ها و ناملایماتی که تحمل کردید و درس‌هایی که در طول این سال‌ها یاد گرفتید.
ببینید من یک ایرانی هستم که رنج و درد را تبدیل به گنج کرده‌ام. در این ۱۴ سال یاد گرفتیم چگونه از محیط اطراف درست استفاده کنیم. حتی از برگ درختان مزرعه‌ام عرقی‌جات گیاهی می‌گیریم و با فروش به توریست‌های خارجی به دلار تبدیلش می‌کنیم.
وقتی اولین‌بار موقعی که آن پنج نفر توریست از من خواستند که آن‌ها را در دِه بگردانم و اطراف را نشانشان بدهم، فکر می‌کردم مردمان جوان و خوش‌ظاهر و خانه‌های نوساز جاذبهٔ توریستی‌اند و از این‌که خانهٔ عادی روستایی را نشانشان بدهم خجالت می‌کشیدم و فکر می‌کردم آبروی کشورم می‌رود؛ اما مشاهده کردم توریست‌های خارجی علاقهٔ زیادی به دیدن خانه‌های روستایی با تنورهای گِلی و افراد مسن با دست‌های چروکیده و گاو و گوسفند‌هایشان دارند. اینجا بود که فهمیدم زندگی روستایی یکی از بهترین جاذبه‌هاست. چون قبلاً در حافظیه فال می‌فروختم، می‌دانستم توریست‌ها آن‌جا می‌روند. به فکر افتادم بروم حافظیه و به توریست‌ها بگویم بیایید خانهٔ من کتهٔ گوجه بخورید! بیایید خانهٔ من گاو و گوسفند ببینید! بلد نبودم، بی‌سواد بودم. بعد فهمیدم این سماجتم اشتباه بود. فهمیدم نمی‌شود یک‌هو به یک خارجی بگویی بیا خانهٔ من!
در شیراز به من گفتند الآن در اصفهان یک همایش در جریان است و گردشگران خارجی الآن در اصفهان زیادند.‌‌ همان موقع به اصفهان رفتم. آن‌جا هم همه به من بی‌محلی کردند. تا این‌که یک پیرمردی که رانندهٔ مینی‌بوس بود دلش به حالم سوخت. به من گفت برای جذب توریست نمی‌شود همین‌طوری پیش آن‌ها بروی و بگویی بیایید خانهٔ من! باید برنامه داشته باشی (بعد فهمیدم به این برنامه‌ می‌گویند Itinary). آن پیرمرد به من گفت باید بروی سراغ دفا‌تر آژانس‌های مسافرتی، باید آن‌ها را راضی کنی تا بیایند و منطقه‌ات را ببینند و آن را در برنامه‌هایشان بگذارند.
سراغ آژانس مسافرتی که آن پیرمرد معرفی کرده بود رفتم و با مدیر آژانس و همکار ایشان صحبت کردم. اول به من خندیدند. بعد گفتند اگر توریست می‌خواهی باید با هزینهٔ خود ما را به روستایت ببری تا از منطقه دیدن کنیم. اگر از محل خوشمان آمد آن‌وقت بازدید از آن را در برنامه‌های خود می‌گذاریم.
من آن ۲۰۰ هزارتومانی که معادل ۲۰۰ روز کار کردنم بود را خرج کردم. ۱۰۰ هزار تومان آن را برای این آژانس مسافرتی هزینه کردم، ۵۰ هزار تومان برای یک آژانس در شیراز و ۵۰ هزار تومن دیگر را هم خرج آژانسی در تهران کردم. درواقع تمام دارایی‌ام را خرج کردم تا مسافر بیاید و کم‌کم مسافران آمدند. نزدیک به شش ماه به‌صورت رایگان کارکردم، بعد هم از هر توریست، درصد بسیار کمی به من دادند.
دو سال طول کشید تا فهمیدم دستشویی فرنگی چیست! فهمیدم داشتن حمام مناسب چقدر واجب است.
بله زمانی درآمد ناچیزی داشتم الآن تا شبی ۱۰ میلیون و حتی ۳۰ میلیون هم درآمد دارم ولی یک‌شبه به آن نرسیدم. خیلی‌ها به من خندیدند و بی‌محلی کردند. حتی به دلیل اینکه سواد نداشتم در ابتدا به من پروانهٔ گردشگری نمی‌دادند.

چه شد که این سختی‌ها را تحمل کردید؟ چه شد به اینجا رسیدید؟
دوست دارم مسئولین و مردم بدانند، عباس برزگر یک جوانی بود که نگاهش را عوض کرد و زندگی‌اش عوض شد. من می‌رفتم برای مهمانان خارجی بهترین میوه‌ها، بهترین خیار و سیب را می‌خریدم، اما وقتی می‌رفتیم خانه‌های روستاییان تا قالیبافی را نشانشان بدهیم، وقتی در آن‌جا یک خیار محلی کج‌وکوله می‌دیدند با کیف می‌خوردند و به‌به و چهچه می‌کردند. من آن‌ موقع نمی‌فهمیدم. فقط می‌دیدم توریست‌ها به این خیارهای محلی که ما در دِه به آن‌ها «خیار خودمونی» می‌گوییم بسیار علاقه‌مندند؛ همین‌طور «نان خودمانی»، «پنیر خودمانی» و «ماست خودمانی» ما را هم دوست دارند. بعد به‌مرور فهمیدم در دنیا به این محصولات خودمانی «ارگانیک» می‌گویند و گردشگران خارجی آن‌ها را خیلی دوست دارند. امروز تمام صبحانه و غذایی که برای توریست‌ها آماده می‌کنیم از محصولات خودمانی یا ارگانیک مزرعه خودمان است.
یک روز دندان‌درد داشتم و یک توریست فرانسوی قرص مُسکنی به من داد. بعد از خوردن قرص، پوستهٔ آن را روی زمین انداختم. مهمان‌های خارجی جور بدی نگاه کردند. فهمیدم پاکیزگی و تمیز نگه‌داشتن زمینی که خدا به من داده خیلی مهم است. فهمیدم این کشور، این زمین، این نعمت‌ها امانتی هستند در دستان من. من همهٔ این‌ها را ذره‌ذره تجربه کردم و یاد گرفتم.

از چه روش‌هایی برای تبلیغ و بازاریابی کار خود استفاده کردید؟
یاد گرفتم منی که سایت ندارم، ایمیل ندارم، برای موفقیت و جذب توریست‌های بیشتر فقط یک راه دارم؛ جلب رضایت مشتری! یک مسافر راضی برود تا ده مسافر دیگر بیایند، ده مسافر راضی بروند تا ۱۰۰ توریست دیگر بیایند.

چطور ازلحاظ آموزشی و معلومات گردشگری خود را ارتقا دادید؟
در دورهٔ آقای خاتمی می‌خواستند از من تقدیر کنند. با این‌که سوادی نداشتم ولی به آن‌ها گفتم به‌جای این‌که به من سکه بدهید، من را به آلمان بفرستید تا آن‌جا را از نزدیک ببینم و با دیدن کارهایی که آن‌جا انجام‌گرفته با صنعت گردشگری آشنا بشوم و در بازگشت در ایران اجرا بکنم. من برای خوش‌گذرانی به آلمان نرفتم. رفتم آن‌جا و متوجه شدم یک توریست چه می‌خواهد. فهمیدم در اروپا احترام گذاشتن به حقوق دیگران، نظم و انضباط و داشتن برنامه برای مسافر مهم است. دیدم آن‌ها از چیزهایی که داشتند به بهترین نحو استفاده کردند. حمام‌ها و دستشویی‌ها تمیز بود. وقتی برگشتم در‌‌ همان دو اتاق خودم برای مهمانان خارجی حمام و دست‌شویی‌ تروتمیزی ساختم. از‌‌ همان موقع که دو تا اتاق داشتم تا الآن که تنها در مزرعه‌ام ۳۲ اتاق دارم. در آلمان آموختم که گردشگری خیلی راحت است. روستاییانی را مشاهده کردم که حیوانات خانگی داشتند و دامداری می‌کردند و در مزرعه کار می‌کردند و در کنار آن چهارتا اتاق درست کرده بودند تا مردم بیایند و زندگی آن‌ها را ببینند. من تا آن موقع می‌خواستم ادا بیاورم. بعد فهمیدم که توریست می‌آید تا من عباس برزگر روستایی را ببیند. یاد گرفتم خودم باشم!
الآن بعضی‌ها به من زنگ می‌زنند و می‌پرسند: «چطوری مثل تو موفق شویم؟»! به آن‌ها می‌گویم باید دهاتی شوید! باید عاشق تولید و کشاورزی باشید. باید نگاه‌تان را عوض کنید. من یاد گرفتم با قشنگی و امید به دنیا نگاه کنم و موفق شدم.

ایدهٔ گسترش کار به مناطق عشایرنشین چگونه شکل گرفت؟
حدود ۱۲ سال پیش، یک شب در روستایمان عروسی بود. من ۵ خانم توریست خارجی را به آن عروسی بردم. پسربچه‌ای شیطنت کرده بود و لباس زنان عشایر را به تن کرده بود و می‌رقصید. دیدم توریست‌ها شروع به عکس گرفتن کردند! فهمیدم که خوششان آمده. با خود گفتم چرا توریست‌ها را پیش عشایر واقعی که در کوه‌های اطراف ساکن بودند نبرم؟ از فردا توریست‌ها را به دیدن عشایر خمسه داراب که در نزدیکی بوانات اتراق کرده بودند بردم. این‌جوری شد که الآن نماینده ۲ میلیون عشایر در ایران هستم.
شما خودتان هم الآن کشاورزی و دامداری می‌کنید یا فقط مدیریت اقامتگاه را بر عهده دارید؟
من هنوز هم کشاورزی می‌کنم هم دامداری. من بهترین کشاورز ایران شدم. از ۵۰۰ متری می‌توانم مشکل درختانم را تشخیص بدهم چون عاشق کارم هستم. درست است که الآن ماشین چند صدمیلیونی که سازمان گردشگری برای من خریده را سوار می‌شوم ولی این باعث نشده که خودم را گم بکنم. من افتخارم زمانی‌ است که همراه گلّه‌ام به کوه می‌روم.

عباس برزگر در حال دامداری
 در کارآفرینی ایجاد و حفظ ارتباط و تعامل با سایرین خیلی مهم است. شما هیچ‌وقت این اهمیت را حس کردید؟ چگونه از این ارتباطات استفاده می‌کنید؟
من از تجربهٔ دوران دست‌فروشیم استفاده کردم. آن موقع وقتی می‌خواستم بساط خودم را پهن کنم، محیط اطرافم را آرام می‌کردم که مثلاً مبادا کسی به سد معبر شهرداری تماس بگیرد و بیایند از آن‌جا بلندم کنند. الآن هم از‌‌ همان ترفند استفاده می‌کنم، اتوبوس مهمانان خارجیم را امروز درب یک مغازه نگه می‌دارم، فردا در مقابل یک مغازهٔ دیگر. وسایل مورد نیازم را از چندین جا تهیه می‌کنم. توریست‌ها را یک روز به این روستا می‌برم و یک روز به روستای کناری. سعی کردم منابع درآمدی را تقسیم کنم. به‌قول‌معروف یک سفره‌ای هست و دوست دارم همه از کنار آن نان بخورند. چون منطقهٔ بومی درگیر این کارشده من توانستم رشد کنم. امروز بیش از هزاران نفر از بچه‌های عشایر صنایع‌دستی درست می‌کنند و من محصولاتشان را به فروش می‌رسانم. من خودم را رئیس و صاحب‌کار آن‌ها نمی‌دانم، تنها راه درآمدزایی را برای آن‌ها بازکرده‌ام. این معنای واقعی کارآفرینی است. در کشور ما به‌اشتباه این‌طور جاافتاده است که کارآفرینی یعنی این‌که به چند نفر حقوق بدهی. نه این‌گونه نیست!

چه نواقصی در صنعت گردشگری ایران می‌بینید؟
ببینید اینجا اتوبوس گردشگران خارجی که از شیراز به مقصد تخت جمشید حرکت می‌کند، برای آن‌که در ترافیک شهر مرودشت گیر نکند از جادهٔ کمربندی مستقیم به تخت جمشید رفته و مجدداً به شیراز بازمی‌گردد. در کشور ما به این کار صنعت گردشگری می‌گویند؛ اما من در اروپا یاد گرفتم به این کار صنعت گردشگری نمی‌گویند؛ به این کار می‌گویند جابه‌جایی مفتی توریست! صنعت گردشگری آن است که این اتوبوس از شهر مرودشت رد بشود و در ترافیک آن گیر کند تا مسافر آن برود آب بخرد؛ برود ماست بخرد، بیسکوئیت و حتی لباس محلی و لباس عشایر بخرد. به آن پولی که مسافر در آن شهر خرج می‌کند می‌گویند صنعت گردشگری! نه آن پولی که مسافر به هتل می‌دهد و بعد سری به جاذبه گردشگری شهر می‌زند و بعد هم به کشور خودش بر‌گردد. ما باید مراحلی را فراهم کنیم که طی آن مسافر با مردم محلی و بازارچه‌های سنتی آشنا بشود و پول خرج کند.

برای گسترش کار خود از چه منابع مالی استفاده کردید؟
من برای گسترش فعالیت‌ها، از پولی که خودکار ذره‌ذره تولید کرد استفاده کردم. من هیچ‌وقت ننشستم پول‌هایم را بشمارم.
با این‌که تا الآن برای گسترش و توسعهٔ کار چندین میلیارد سرمایه‌گذاری کردم، شش ماه از دخل خودم عقب هستم. همیشه در منزل ما استرس پول وجود دارد. ما همیشه در حال کار و توسعه هستیم؛ این چک که پاس شد کار بعدی را آغاز می‌کنم.
بسیاری از مردم خیال می‌کنند برای انجام کار باید صبر کنند تا پولش از راه برسد و «اگه شد شد، نشد نشد» می‌کنند! من به‌محض این‌که پولی به دستم رسید می‌روم چند رأس گاو می‌خرم. چک خرید گاو‌ها که پاس شد سریع به سراغ یک چیز دیگر می‌روم. من این‌جوری صاحب زندگی شدم.

اگر به گذشته برگردید، چه‌کارهایی را دیگر انجام نمی‌دهید؟
اگر به سال‌های قبل برگردم دیگر به امید بانک و دولت نمی‌نشینم! وقت‌هایی که برای گرفتن وام از دولت و مسئولین گذاشتم را دیگر هدر نمی‌دهم. این وقت‌ها را برای تولید و دام‎داری صرف می‌کنم.

چه برنامه‌ای برای آینده دارید؟
الآن ظرفیت اقامتی کسب‌وکار من ۲۰۰ نفر است. ۱۰۰ نفر در مزرعه و ۱۰۰ نفر در منطقه عشایر. ولی این ۲۰۰ نفر باید به ۲۰۰۰ نفر افزایش پیدا کند. این هدف فعلی من است و برای رسیدن به آن از پولی که خود این اقامتگاه‌ها تولید می‌کنند استفاده می‌کنم. من خیال می‌کردم گردشگری آخری دارد! متوجه شدم که برای این صنعت هیچ آخری قابل‌تصور نیست. هر چه در آن غرق شوید می‌بینید که بزرگ‌تر از چیزی بوده که فکر می‌کردید. هرروز در آن نوآوری وجود دارد.

و حرف آخر؟
حرف آخر این‌که دوست دارم به همه به‌خصوص کسانی که فکر می‌کنند یک‌هو به اینجا رسیدم بگویم: «نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود.»

‌‌آیت‌الله وحید خراسانی:

احیای حوزه به تفقه در دین و انذار است/ حوزه‌ها باید مستقل باشند

۱۳۹۷-۰۹-۰۷

حضرت ‌‌آیت‌الله وحید خراسانی با اشاره به آیه شریفه “لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم” و رسالت مهم حوزه‌ها تأکید کرد: احیای حوزه و امر اهل بیت(ع) احیای حوزه به تفقه در دین و انذار است.

به گزارش شبکه اجتهاد، اعضای شورای عالی حوزه‌های علمیه با حضرت ‌‌آیت‌الله وحید خراسانی دیدار کردند. در این دیدار ‌‌آیت‌الله وحید خراسانی پس از استماع گزارش وضعیت حوزه‌های علمیه سراسر کشور، با اشاره به زحمات و تلاشهای بزرگان حوزه علمیه گفت: این حوزه، مهد تربیت شیخ طوسی، شیخ مفید، ابن قولویه، صاحب جواهر و شیخ انصاری بوده است. تجلای علمی، اخلاقی و مصنفات آنها بهت آور است. این حوزه باید احیا شود و احیائش توسط شماست.

‌‌آیت‌الله وحید خراسانی در ادامه ضمن بیان آیه شریفه ” لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم” و رسالت مهم حوزه‌ها اظهار داشت: احیای حوزه به دو چیز است یکی تفقه در دین و دیگری انذار. قرائت قرآن را در حوزه‌ها ترویج داده و توجه به امام زمان علیه السلام را تعمیم دهید تا همه هر روز قرآن را بخوانند و به آن حضرت هدیه کنند، و شبها هم سوره یاسین را خوانده تقدیم حضرت زهرا علیه السلام نمایند.

این مرجع تقلید در پایان سخنان خود به وظیفه خطیر مدیران حوزه‌ها اشاره کرد و ابراز داشت: دو مطلب مهم است: یکی استقلال حوزه. حوزه باید فقط فانی در امام زمان علیه السلام باشد، و دوم ، احیاء امر آل محمد علیهم السلام به تفقه و انذار. خداوند خطاب به موسی فرمود: اگر دو کار را انجام دهی برتر و والاتر از صد سال صیام ایام و قیام لیالی است. موسی با تعجب پرسید: این کار چیست؟ خطاب آمد یکی رد آبق و دیگری ارشاد ضال. رد آبق ، توبه دادن گنهکار و ارشاد ضال ، هدایت به امام زمان است.

«فدک در تاریخ» کتابی برای همه مذاهب اسلامی و الگویی پژوهشی درباره مسائل اختلافی/ انقلاب حضرت زهرا(س)، پروژه‌ای برای بازگشت‌دادن امت به خط صحیح رهبری جامعه اسلامی

«فدک در تاریخ» ‌‌‌همچنان ‌که از شور عاطفی برخوردار است اما مراقب است مخاطب به دام احساسات نیفتد و از دل وابستگی‌ها این موضوع را مطرح‌ می‌کند که حقیقت بالاتر از عواطف است، ‌‌‌همچنان ‌که در این اثر تحلیل زبان شناختی جامعی آورده‌ می‌شود. یافته‌های خرد و نظرات خاص در کتاب «فدک در تاریخ» در یک هندسه که همان اقدام صدیقه کبری (س) یک انقلاب بوده است، آورده‌ می‌شود و ابعاد یک انقلاب و رفتار مواجهه با یک انقلاب را توضیح‌ می‌دهد.

به گزارش خبرنگار اجتهاد، نشست نقد و بررسی کتاب «فدک در تاریخ» با سخنرانی دکتر محمدحسین رجبی دوانی، مورخ و پژوهشگر تاریخ اسلام و حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی الهی خراسانی استاد خارج فقه حوزه علمیه مشهد و رئیس میز توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، از سوی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر و مؤسسه به‌نشر آستان قدس رضوی با حضور علاقه‌مندان در فروشگاه کتاب به‌نشر سجاد مشهد برگزار شد.

کتاب «فدک در تاریخ» یکی از جذاب‌ترین و ژرف‌ترین آثار نگاشته شده در موضوع فدک به‌شمار می‌رود. آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر در این کتاب ابتدا به‌شکلی کوتاه و با بیانی ادبی نگاهی گذرا به شرایط پس از درگذشت پیامبر (ص) می‌کند و از ماجرای فدک – که در واقع انقلاب بود، نه فقط یک دادخواهی ساده بر سر ارث و میراث یا باغی در اطراف مدینه – تصویری کلی به دست می‌دهد. سپس به‌شکلی گذرا تاریخی را که بر فدک گذشته است، گزارش می‌دهد و آن‌چه را در طول زمان بر این قطعه مهم و البته نمادین از زمین گذشته است، از نظر می‌گذراند.

«فدک در تاریخ» اثری که شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر بر اساس فیش‌های سخنرانی‌های خود در کاظمین در سن ۱۳ سالگی آنها را به کتاب تبدیل‌ می‌کند و همین بس که علامه شرف‌الدین با خواندن این کتاب و ویژگی‌هایی که از عمق مباحث آن به دست آمد، برای این شهید بزرگوار تعبیر «مجتهد» به کار‌ می‌برد.

«فدک در تاریخ» اثری که با نگاهی اسلامی و فرامذهبی به این واقعه تاریخی پرداخته و منابع آن در محتوا به‌طور کلی مورد پذیرش جامعه اسلامی است و بیش از آن‌که دعوای کلامی و تاریخی درباره ماجرای فدک باشد قرار است سطح عمیق‌تر و ریشه‌ای‌تر در خصوص نوع نگاه به دین و نقش آن داشته باشد.

شهید صدر در این کتاب با رویکردی واقع‌نگرانه و مبتنی بر اصول اسلامی مورد پذیرش همه مسلمانان، احادیث نقل شده از سوی خلیفه را در بوته نقد گذاشته و معانی قابل برداشت از آن احادیث، نظر خلیفه دربارۀ آن‌ها، صحت آن‌ها و تطابقشان با قرآن کریم را نشان می‌دهد و در پایان از رهگذر بحثی فقهی، مخالفت رفتار خلیفه را با معیارهای اسلامی، به اثبات می‌رساند. هرچند شهیدصدر در این کتاب باورهای شیعی درباره مسألۀ فدک را بیان می‌کند و به اثبات آن‌ها می‌پردازد، اما در این مسیر روشی را در پیش می‌گیرد که مورد پذیرش سایر مذاهب نیز باشد و افزون‌براین از ادبیات مورد پسند آن‌ها نیز بهره می‌گیرد تا غبار حساسیت‌های غیراصیل، مسائل اصلی را نپوشاند و حقیقت اندیشه را از نظر دور نکند.

اینها بخشی از سخنان حجت‌الاسلام سید امید موذنی، معاون پژوهشی پژوهشگاه تخصصی شهید صدر بود که به‌عنوان کارشناس مجری نشست نقد و بررسی کتاب «فدک در تاریخ» مباحثی را در ارتباط با این اثر عنوان کرد. در ادامه مهمترین سخنان اساتید مدعو در این نشست را می‌خوانیم.

دکتر محمد حسین رجبی دوانی؛ مورخ و پژوهشگر تاریخ اسلام: شهید ‌آیت‌الله سید محمدباقر صدر شخصیت کم‌نظیری بود که در حوزه‌های گوناگون دینی صاحب نظر بود و در هر حوزه‌‌ای که وارد‌ می‌شد بحث‌های دقیق و کم نظیری ارائه‌ می‌نمود.

از بررسی عنوان این اثر چنین بر‌ می‌آید که بیان کننده سرگذشت «فدک در تاریخ» است در حالی که چنین نیست و فدک در قضاوت تاریخ بیان شده است، بحث بسیار جامع، ارزشمند و عالمانه‌‌ای در این کتاب مطرح شده است که فکر‌ نمی‌کنم نمونه دیگری داشته باشد و پیوندی میان فدک و سقیفه زده شده است که واقعه سقیفه و غصب خلافت موجب شد حضرت زهرا (س) در پوشش مطالبه فدک اصل خلافت به تاراج رفته را مطالبه نماید.

‌آیت‌الله صدر در کتاب «فدک در تاریخ» بسیار دقیق و بدون هیچ‌گونه حُب و بُغضی و بر مبنای اصول علمی و پژوهشی استناداتی را مطرح کرده که برای هر کس با هر دین و مذهبی عالمانه است و فکر‌ نمی‌کنم کسی‌نقد قابل توجهی برای رد مبانی کتاب داشته باشد، چرا که اگر کسی رد بر این کتاب بنویسد، رد بر عقل و فکر و فهم زده است.

در مجموع‌ شهید صدر می‌خواهد عنوان کند فدک که توسط خلفا غصب شد برای محروم کردن اهل‌بیت (ع) از داشتن پشتوانه مالی و اقتصادی جهت حقی که از آن‌ها در غصب خلافت برده شده است و عالمانه تک تک واژه‌ها و عباراتی که از خلفا در این موارد ذکر شده مورد بررسی قرار داده و رد نموده است.

«فدک در تاریخ» در حقیقت برای خلافتی که توسط غاصبان با عنوان اینکه ما قریشی هستیم و قریش به جایگاه پیامبر سزاوارتر است، شهید صدر مطالبی را ارائه‌ می‌کند که اثبات‌ می‌کند که منطق غاصبان هیچ پشتوانه شرعی نداشته است و یک ارتجاعی قبل از اسلام است و باعث ضربه خوردن اسلام شده و حضرت زهرا (س) با ایستادگی در برابر چنین غصبی، انقلابی ایجاد کرده و ضمن به چالش کشیدن منطق خلفا، حقیقت اهل بیت (ع) و راه آنها را تبیین و مشخص کرده است.

شهید صدر در این کتاب مباحث عمیق فقهی، فسلفی و ادبی و تاریخی را مطرح کرده که مجموعه‌‌ای از علوم و معارف گوناگون است، ایشان تلاش می‌کند با بحث پیرامون فدک، خلافتی که غاصبانه از دست اهل بیت (ع) بیرون شده و سعادت امت اسلامی را هدف قرار داده بازخواست کند و اسلام را به مسیر اصلی واقعی خود برگرداند.

«فدک در تاریخ» اثری عالمانه شهید صدر است که در این اثر خیانتی که انصار مرتکب شدند و آغازگر بحث جانشینی پیامبر بودند را مطرح‌ می‌کند که چگونه آنها با نادیده گرفتن حضرت علی (ع) از دفاع از حق جا ماندند و همچنین جعل حدیث توسط ابوبکر که به پیامبر نسبت‌ می‌دهد را از ابعاد گوناکون مورد بررسی قرار‌ می‌دهد و منطق ابوبکر را ابطال‌ می‌نماید و اثبات‌ می‌کند حضرت زهرا (س) انقلابی را برای برگرداندن حقیقت به جای خود و دفاع از حضرت علی (ع) آغاز کرده است و این انقلاب ادامه دارد.

در میان علمای ما اینگونه مطرح است در قضیه غصب خلافت بیشتر دومی موثر بوده است و اولی در حاشیه کار بوده، اما شهید صدر در این کتاب بسیار عالمانه و ماهرانه نشان‌ می‌دهد که در سقیفه، ابوبکر اصل قضیه را برعهده دارد و انصار را از عرصه خارج‌ می‌کند و کار را پیش‌ می‌برد و یا به عبارتی با برنامه‌ریزی قبلی آن حوادث را در سقیفه رقم زده است.

مقدمه عالمانه و ارزشمند پژوهشگاه شهید صدر بر این کتاب خواندنی است. البته اصل این کتاب و متن عربی آن از یک ادبیات فاخر و ارزشمندی برخوردار بوده که مترجم هم‌ می‌خواسته در زبان فارسی آن را رعایت کند منتهی با این کار مطالب کتاب مقداری برای مخاطب عام ثقیل و سنگین شده است که اگر مقداری روان‌تر ترجمه‌ می‌شد تا همه‌ی مخاطبان بتوانند از آن بهره ببرند، بسیار بهتر و با ارزش‌تر بود.

اشکال اول: نمی‌توان انتظار داشت یک فرد در حوزه‌های گوناگون متخصص باشد. مرحوم شهید صدر در صفحه ۲۶ اشاره‌ می‌کند که دستگاه حاکم فشار را به اوج رسانده و غاصبان که قدرت را به دست گرفته، حکومت نظامی ایجاد کردند، به‌نوعی که نفس‌ها در سینه حبس شده است! اما معتقدم حکومت این‌ها متزلزل بوده است و پیشروی کار آنان به‌خاطر اختلاف بین انصار، اوس و خزرج و… بود لذا اینها روی ایجاد اختلاف توانستند قدرت را به دست بگیرند.

اشکال دوم: در صفحه ۵۹ و ۵۹ شهید صدر می‌گوید: چنین نبود که حضرت علی (علیه‌السلام) و یاران اجازه بدهد که آنان کارهای خود را پیش ببرند! حال آن‌که ما می‌بینیم وقتی غاصبان بر امور مسلط شدند و سر مردم را به فتوحات گرم کردند، حتی توانستند بدعت‌هایی در دین بگذارند و امیرالمونین بعد از این که به خلافت رسید نتوانستند این بدعت‌ها را بکشند، البته حضرت می‌خواست اقدام کند، ولی جامعه بر نمی‌تابید.

اشکال سوم: صفحه ۶۸ شهید صدر می‌فرماید: بنی‌هاشم در دفاع از امیرالمونین (علیه‌السلام) و در مقابل غاصبان آماده انقلاب بودند! در حالی که معتقدم بنی‌هاشم کارنامه بس سیاه در دفاع امیرالمونین (ع) و حضرت زهرا (س) دارد. از امام صادق (علیه‌السلام) سوال شد که بنی‌هاشم کجا بودند که بعد از رحلت پیامبر (ص)، به حضرت علی خیانت و خلافت غصب شد. حضرت می‌فرمایید: “بنی‌هاشم دو مرد داشت که از دنیا رفته بودند، حمزه و جعفر ابی طالب”. کسانی هم که از بنی‌هاشم در مقابل این جریان ایستادند درد غدیر نداشتند بلکه درد آنان قومی و قبلیه‌‌ای است و می‌گویند نباید خلافت از بنی‌هاشم بیرون رود.

اشکال چهارم: در صفحه ۹۵ شهید صدر می‌فرماید: سه جریان مقابل حاکمیت و غاصبان ایستادند؛ انصار، بنی امیه و بنی‌هاشم! اما این طور نبود همه انصار ایستاده باشند، بیشتر بیعت کرده بودند

حجت‌الاسلام مجتبی الهی خراسانی، رئیس میز توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی قم: بحث درباره‌‌‌ی شهادت صدیقه‌‌‌ی طاهره (س) موضوع جدیدی نیست، نگاه‌های مختلف و تمرکز به نقل وقایع بیت حضرت زهرا (س) و آنچه که پیرامون این واقعه اتفاق افتاده است و تقریباً به سال‌های ۲۰ تا ۴۵ هجری قمری برمی‌گردد؛ اما رفته رفته هم تراکم نقل‌ها افزوده شد و هم تحلیل‌هایی که در کنار این گزارش‌های تاریخی ارائه شده در بوته آزمون و نقد و اشکال و تردید قرار گرفته است. بخشی از این آثار مربوط به نگارنده‌های شیعی است.

واقعه غصب فدک از سه منظر قابل بررسی است، ابتدا از منظر تاریخی به‌عنوان یک رخداد تاریخی، دوم به‌عنوان یک شاخص برای پذیرفتن و یا انکار یک حق حقیقی و سوم منازعه‌ای فقهی بر سر حدیث منصوب به پیامبر اکرم (ص) می‌باشد. طبعا نگاشته‌ها در قرن اول هر کدام بخشی از ماجرا را پی گرفتند و به‌شکلی توأمان مسائل را مورد توجه قرار دادند. رفته رفته آثار سنی معتزلی به آن افزوده می‌شود، شاید به این علت که در تفکر اعتزال افضلیت امیرالمونین بر سایر خلفاء جز باورهای آنان است و رگه‌هایی از آن در آثار معتزلیان بغداد مشاهده می‌شود.

درباره خطبه فدکیه اگرچه اصالت آن تقریباً مورد توافق است اما هر از چندگاه اشکالات و یا انکاراتی ابراز شده که پاسخ به این انکارات چون چندان جدید هست ما را به این باور‌ می‌رساند که اصل خطبه قرن‌ها مورد توافق بوده است. موج جدیدی از نگارش پیرامون صدیقه‌‌‌ی طاهره (س) بعد از تعامل اجتماعی میان جریان‌های نواندیش شیعه و سنی در صدسال اخیر اتفاق افتاده است و در مصر، عراق، سوریه، لبنان و ایران تقریباً با فاصله‌های بسیار کم، موج تازه‌‌ای از نگاشته‌ها درباره‌‌‌ی آن حضرت، قیام آن حضرت، قضیه‌‌‌ی فدک و … به راه افتاد که برخی حتی توسط غیرمسلمانان نگاشته‌ می‌شده است اما به گمان من به اثر شهید صدر باید فراتر از این موج نگریست.

تفکر جامع‌نگر که تقریباً در تمام آثار شهید ‌آیت‌الله صدر مشهود است، این اثر فوق‌العاده نیز با یک نگاه نظام‌مند و چندوجهی به قضیه فدک نگریسته است، به‌گونه‌ای حیرت‌آور، تقریباً این اثر واجد تمام دیدگاه‌هایی است که در خلال چند قرن درباره این رویداد ابراز شده و این افکار و اندیشه‌ها بوی کهنگی‌ نمی‌دهد. بی‌آنکه این کتاب بوی کهنگی به خودش بگیرد تازه‌ترین اندیشه‌ها را بیان کرده و هیچ‌گاه کهنه‌ نمی‌شود چرا که به آثار نویسندگان هم عصر با خود‌ می‌پردازد و با ادبیات مرسوم در نثرهای علمی معاصر و با یک نوع بی‌طرفی برآمده از سبک علمی خود شهید صدر این کتاب تهیه، تدوین و به چاپ رسیده است.

کتاب «فدک در تاریخ» با یک نوع بی‌طرفی برآمده از سبک علمی شهید صدر تدوین شده است و این شهید بزرگوار اقامه فدک را اقامه دعوای شخصی تلقی‌ نمی‌کند و سعی دارد با تحلیل چند زاویه‌‌ای قضاوت را به خواننده واگذار کند که اساساً آنچه در ماجرای فدک رخ داد علنی شدن یک نبرد وسیع‌تر در این ماجرای به‌ظاهر حقوقی است.

این نگاه کلان‌نگر و نظام‌مند شهید صدر که در فلسفه کتاب‌های فلسفتنا، اقتصادنا و المعالم الجدیده و دیگر آثار ایشان مثل تفسیر موضوعی مشاهده‌ می‌شود را در موقعیت یک متفکر دارای فکر نظام‌مند نشانده است؛ به‌گونه‌‌ای که در تمام موضوعاتی که سخن گفته وضعیت ما بعدالصدر را پدید آورده است.

با گذشت نیم‌قرن از آثار و اندیشه شهید صدر مشاهده‌ می‌کنیم که این فکر بسیار جلوتر از زمان خود حرکت‌ می‌کرده و از ورای آن اندیشه معاصر نسبت به آینده اندیشه اسلامی در حوزه‌های اقتصاد، فلسفه، تفسیر، اجتهاد، جامعه و… پیش‌بینی‌هایی کرده است و می‌توان شهید صدر را به حق جزء نخستین آینده‌پژوهان مسلمان دانست.

ترجمه مناسب کتاب «فدک در تاریخ» در جهت حفظ حس و حال ادبی کتاب را از جمله نقاط مثبت آن است، اگر چه معتقدم با همه تلاشی که حجت‌الاسلام ابوالقاسم حسینی ژرفا به‌عنوان مترجم انجام داده است طراوت شهید صدر در نثر عربی به‌طور کامل منتقل نشده است.

تمایزات کتاب: کتاب از منظر عاطفی و شناختی با حفظ مقام عصمت حضرت زهرا (س) به وجه عاطفی واقعه توجه کرده است و هنگامی که بخش نخست کتاب را مطالعه‌ می‌کنید باور‌ نمی‌کنید این کتاب چنان روانکاوانه از منظر یک زن باشد، ولی در ادامه با یک اثر علمی روبه‌رو هستید و در این بخش نخست شور و تحلیل عاطفی به زیبایی ارائه شده است. شخصیت شهید صدر بسیار عاطفی است و بسیار قلم ادیبانه‌ای دارد. حتی نامه‌های سیاسی ایشان سرشار از بار عاطفی است.

تحلیل سیاسی از موقعیت حضرت زهرا (س) و خطبه فدک که در این تحلیل حضرت فاطمه (س) نه به معنای کسی که دارای انگیزه‌های سیاسی است بلکه او را کنشگر و بازیگر آن مرحله سیاسی‌ می‌داند و موقعیت مناسبی است برای آنکه از این حادثه حقوقی بحث را به‌کل نظام امامت و جریان تداوم بخش نهضت پیامبر اسلام ببرد.

«فدک در تاریخ» ‌‌‌همچنان ‌که از شور عاطفی برخوردار است اما مراقب است مخاطب به دام احساسات نیفتد و از دل وابستگی‌ها این موضوع را مطرح‌ می‌کند که حقیقت بالاتر از عواطف است، ‌‌‌همچنان ‌که در این اثر تحلیل زبان‌شناختی جامعی آورده‌ می‌شود. یافته‌های خرد و نظرات خاص در کتاب «فدک در تاریخ» در یک هندسه که همان اقدام صدیقه کبری (س) یک انقلاب بوده است، آورده‌ می‌شود و ابعاد یک انقلاب و رفتار مواجهه با یک انقلاب را توضیح‌ می‌دهد.

در ظرایف کتاب «فدک در تاریخ» به چند نکته بسنده می‌کنم. شهید صدر مسیر حرکت زهرا (س) از منزل تا مسجد را مشخص می‌کند؛ نکته ظریفی است و این در دیگر آثار نیست. بیان می‌شود که بخشی از دادرسی علنی با دعوت خود حضرت زهرا (س) از زنان دوست و آشنا همراه است. بیان می‌کند حضرت فقط شبیه به پیامبر (ص) نبود؛ شبیه‌سازی به پیامبر (ص) هم حرکت عامدانه حضرت زهرا (س) است که موفق بود. همچنین شهید صدر گزارش کوتاه تاریخی و سیر مرتب و بدون معارض، در نقل و انتقالات فدک ارائه می‌دهد و درباره ارزش مادی فدک جمع‌بندی بسیار خوبی دارد. خلاصه کردن ادعاهای خلیفه اول و پاسخ به آن‌که جواب‌های آن بعضاً خاص و فوق‌العاده است، پرونده برخی از شبهات را به‌طور کامل بسته است و … .

سؤالی مطرح می‌شود که این مقدار توانایی شهید در اصول، تفسیر و تاریخ از کجا نشئت می‌گیرد. شهید صدر فردی پرمطالعه بوده است. همه خاطرات اطرافیان از پرمطالعه بودن شهید صدر ثبت شده است. شاگردان به خواست استاد آخرین کتاب‌های جدید در حوزه‌های مختلف را برای ایشان تهیه می‌کردند تا مطالعه نماید. شهید صدر بعضاً کتاب‌هایی می‌خواند که مجبور بود به خاطر حفظ شئون در جلد روزنامه بپیچد تا دیده نشود. معروف بوده است که مصر می‌نویسد، لبنان چاپ می‌کند و عراق می‌خواند؛ بنابراین زمانی عراقی‌ها در کتاب‌خوانی شهره بودند و بازار کتاب عراق در طیف‌های مختلف، بازار اندیشه فعال داشته است و شهید صدر سهم خود را از این بازار به‌خوبی استیفا می‌کند. نکته دیگر اینکه شهید صدر خواهرزاده محمدرضا آل‌یاسین و شیخ راضی آل‌یاسین است، او پرورش یافته دایی خود است و این هم بی‌تأثیر نیست.

در پاسخ به استاد رجبی ملاحظه‌ای دارم، دفاع از ولایت را گاهی خیلی سفید و یا سیاه می‌بینیم. به تصویر ما جزء آن سه‌نفری که با سر تراشیده آمدند، اگر بخواهیم هیچ‌کس را مدافع ولایت ندانیم دچار مشکل خواهیم شد. نمی‌خواهم بگویم هر کسی که در شکل‌گیری قدرت غاصب نقش نداشته همه مدافع امیرالمؤمنین بوده‌اند، اما قبول کنیم این طیفی را شامل می‌شود که افرادی از جان گذشته و پاک‌باخته بودند و بعضاً میانه‌تر و منتظر امنیت برای اعتراض بودند که هم برای بنی‌هاشم صادق است و هم برای انصار.

پیشنهاداتی درباره‌ی‌ کتاب دارم. نخست آن‌که کتاب نسخه‌ای به زبان عربی دارد که دکتر عبدالجبار شراره تحقیقاتی درباره‌ی آن انجام داده است، آن تحقیقات به فارسی ترجمه و بر کتاب افزوده شود. دوم: درست است رویکرد کتاب نقلی نیست و شهید صدر دلیلی نداشته که دائماً به متون کهن ارجاع دهد، اما گزارش‌های تاریخی وابسته به واژگان است و در مورد روایات تاریخی و فقهی خاص لازم است اصل روایات و مدارک آن در پاورقی بیاید و برای همگان در دسترس باشد. سوم: مقدمه کتاب نیازمند ذکر یک تطور پژوهی در باب نگاشته‌هایی در مورد فدک است که مخاطبان را و مطلع از دیگر شرح‌های فدک می‌کند و قطعاً سودمند خواهد بود.

قابل ذکر است، پایان بخش این نشست سه ساعته با پرسش‌های حاضرین و پاسخ‌های اساتید همراه بود.

شیخ عباس قمی؛ صاحب مفاتیح‌الجنان و احیاگر ادعیه شیعه

 

 

 

 

شیخ عباس قمی در سال 1294 ق در خانواده‌ای متدین و متعبد به آداب و اخلاق شرعی دیده به جهان گشود، پدر او (حاج محمد رضا قمی) کاسب بود، با این حال مردم او را به تقوا و آَشنایی با مسائل دینی می‌شناختند و برای یادگیری احکام دینی به او رجوع می‌کردند. مادر شیخ عباس که «بانو زینت» نام داشت ازجمله بانوان متدین و پارسا بود که اهتمام فراوانی به نماز اول وقت داشت. [1] محدث قمی درباره مادر خود می‌گوید: «من هر موفقیتی که دارم از برکت مادرم است؛ زیرا ایشان سعی داشت همیشه مرا با طهارت کامل شیر دهد». [2]

محدث قمی درباره مادر خود می‌گوید: «من هر موفقیتی که دارم از برکت مادرم است؛ زیرا ایشان سعی داشت همیشه مرا با طهارت کامل شیر دهد».

طلبه نمونه از جنس تلاش و کوشش

شیخ در ایام جوانی یک طلبه نمونه بود. تحصیل را به‌سختی آغاز کرد و در این راه رنج  و سختی‌های فراوانی را متحمل شد، خود او نقل می‌کند: «یک قِران و دو قِران جمع می‌کردم تا مبلغی شود و سپس آن را برداشته و پیاده از قم به تهران می‌رفتم و کتابی خریداری می‌کردم و به قم بازمی‌گشتم تا به تحصیل ادامه دهم» شاید کسی فکر نمی‌کرد که روزی این طلبه جوان شهرتی جهانی پیدا کند، ولی اخلاص و تلاش خستگی‌ناپذیرش نام او را برای همیشه در اذهان عموم ماندگار کرد به‌طوری‌که نمی‌توان خانه‌ای را پیدا کرد که در کنار قرآن، کتاب مشهور او یعنی «مفاتیح‌الجنان» یافت نشود. [3]

علاقه فراوان به نوشتن و مطالعه کردن

شیخ عباس قمی علاقه فراوانی به مطالعه و نوشتن داشت، عموماً در کتابخانه بود و همواره با کتاب و مشغول مطالعه و بررسی کتب دیده می‌شد، فرزند بزرگ او می‌گوید: «در اول کودکی با مرحوم پدرم هر وقت از شهر بیرون می‌رفتم او از اول صبح تا به شام مرتب به نوشتن و مطالعه مشغول بود. زمانی که برای زیارت با عده‌ای از تجار به سوریه مسافرت کرده بود، همراهان نقل می‌کنند هرگاه ما به سیاحت می‌رفتیم شیخ مشغول مطالعه و تألیف می‌شد.»[4]

فرزند بزرگ شیخ عباس می‌گوید: «در اول کودکی با مرحوم پدرم هر وقت از شهر بیرون می‌رفتم او از اول صبح تا به شام مرتب به نوشتن و مطالعه مشغول بود. زمانی که برای زیارت با عده‌ای از تجار به سوریه مسافرت کرده بود، همراهان نقل می‌کنند هرگاه ما به سیاحت می‌رفتیم شیخ مشغول مطالعه و تألیف می‌شد.»

 

حکایت زیبا و ماندگار از جنس اخلاص و تقوا

همان سال‌هایی که محدث قمی در مشهد بود، جمعی از مؤمنین و طلاب با اصرار از وی تقاضا می‌کنند که در ماه مبارک رمضان در مسجد گوهرشاد نماز جماعت برپا کند. وی می‌پذیرد و در یکی از شبستان‌های مسجد نماز جماعت را اقامه می‌کند. هنوز ده روز نشده بود که جمعیت بسیاری در آن نماز شرکت می‌کنند، یک روز پس از اتمام نماز ظهر به آقای شهابی که نزدیک وی بود می‌گوید من نمی‌توانم نماز عصر را بخوانم! و بلافاصله به خانه برمی‌گردد و تا آخر ماه مبارک رمضان نماز جماعت را تعطیل می‌کند.

مرحوم حاج میرزاعلی اکبر نوقانی از او می‌پرسد: «شیخ چرا نماز جماعت را تعطیل کردی؟» مرحوم شیخ عباس پاسخ می‌دهد: «حقیقت این است که در رکوع رکعت چهارم متوجه شدم که صدای اقتداکنندگان پشت سرم که می‌گفتند: «یا الله ان الله مع الصابرین» از نقطه دوری به گوش می‌رسد همین‌که متوجه زیادی جمعیت شدم در من یک نوع خوشحالی ایجاد شد و من فهمیدم که برای اقامه نماز جماعت اهلیت ندارم»، [5] این اقدام فوق‌العاده و الهی شیخ ریشه در این آیه شریف دارد که خدای متعال در وصف پرهیزکاران می‌فرماید: «قُلْ إِنَّ صَلاتی‏ وَ نُسُكی‏ وَ مَحْیایَ وَ مَماتی‏ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ»؛ [6] بگو: نماز و تمام عبادات من و زندگى و مرگ من، همه براى خداوند پروردگار جهانیان است.

اهتمام به تهجد و شب‌زنده‌داری

مؤلف کتاب ارزشمند «مفاتیح‌الجنان» در تمام دوره سال حداقل تا یک ساعت قبل از طلوع فجر بیدار و مشغول نماز و تهجد بود، فرزند بزرگش نقل می‌کند: «تا آنجایی که من یاد دارم بیداری آخر شب از پدرم فوت نشد، حتی در سفرها این وضع جریان داشت.»، درواقع مرحوم محدث قمی از لحاظ انجام عبادت چنان بود که در «مفاتیح» شرح می‌دهد و قبل از هرکس، خود معتقد به آن دعاها، زیارات، تعقیبات و اذکار بود. [7] درواقع او قبل از اینکه دیگران را ارشاد کند مصداق این آیه شریف بود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلیكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَة؛ [8] اى كسانى كه ایمان آورده‏اید خود و خانواده خویش را از آتشى كه هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌هاست نگه‌دارید»

پول فراوانی که برای سخنرانی به شیخ پیشنهاد شد

شیخ عباس خود را خادم و روضه‌خوان امام حسین (ع) می‌دانست، ازاین‌رو هیچ‌گاه روضه‌های خود را با قیمت‌های دنیایی معامله نمی‌کرد، نقل‌شده: «در یکی از سال‌ها مرد نیکوکاری از محدث قمی خواهش می‌کند که قبول کند بانی مجلس محدث شود و تعهد می‌کند که مبلغ پنجاه دینار عراقی به ایشان تقدیم کند. در آن موقع هزینه محدث در هر ماه سه دینار بود. محدث قمی می‌گوید من برای امام حسین (ع) منبر می‌روم نه برای دیگری و بدین گونه آن وجه را نپذیرفت.»[9]

زندگی زیبا و لاکچری از جنس علمای زاهد

از نگاه علمای پارسا و پرهیزکار زندگی زیبا و لوکس آن است که بدون رنگ و لعاب دنیایی باشد و از حد اعتدال و عرف طلبگی خارج نشود؛ در واقع علمای ربانی زیبایی را به‌گونه‌ای الهی مشاهده می‌کنند. در احوالات شیخ عباس قمی نقل‌شده است که زندگی او حتی از سطح یک طلبه عادی هم پایین‌تر بود، لباس او یک قبای کرباسی معطر بود که چند سال را فقط با همان قبای کرباسی می‌گذراند، فرش خانه‌اش گلیم بود، حتی از سهم امام هم استفاده نمی‌کرد و می‌گفت که من اهلیت استفاده‌ی از آن را ندارم، درباره او نقل‌شده: «زمانی که در نجف اشرف زندگی می‌کرد دو زن که در بمبئی سکونت داشتند و از بستگان آقا کوچک (از محترمان نجف) بودند حضور ایشان می‌رسند و تقاضا می‌کنند که هر ماه 75 روپیه به ایشان تقدیم کنند تا اینکه شیخ از لحاظ زندگی در رفاه باشد، ولی حاج شیخ از پذیرفتن آن خودداری می‌فرمایند». [10]

علاوه بر مفاتیح‌الجنان تألیفات مکتوب شیخ حدود 44 اثر و آثار غیر چاپی وی 17 اثر است.

 

آثار و تألیفات شیخ عباس قمی

هر چند شیخ عباس قمی را بیشتر به کتاب مفاتیح‌الجنان می‌شناسند و کسی آمار دقیق تیراژ این کتاب ارزشمند که چند میلیون از آن چاپ شده است را نمی‌تواند استخراج کند، ولی آنچه مسلم است هیچ مکان مذهبی در ایران و حتی برخی از کشورهای جهان خالی از این کتاب ارزشمند نیست، علاوه بر مفاتیح‌الجنان تألیفات مکتوب شیخ حدود 44 اثر و آثار غیر چاپی وی 17 اثر است. [11]

ساختار مفاتیح‌الجنان

هرچند در طول تاریخ شیعه کتب ادعیه و مناجات فراوانی توسط علما تدوین و جمع‌آوری‌شده است، ولی به‌طور قطع و یقین می‌توان گفت هیچ‌کدام از این کتب همانند مفاتیح‌الجنان فراگیر و همه‌پسند نشده است، برخی علت فراگیر شدن مفاتیح را اخلاص منحصربه‌فرد شیخ و همچنین سبک موجز و خاص مفاتیح برشمرده‌اند. معمولاً در ابتدای مفاتیح‌الجنان، چند سوره بلند و کوتاه قرآن کریم که در بخش‌های مختلف و ایام متعدد مفاتیح توصیه به تلاوت آن شده، چاپ می‌شود، پس از آن مطالب مفاتیح‌الجنان در چند باب دسته‌بندی‌شده است:

باب اول:  ادعیه: شامل تعقیبات نمازها، اعمال شب و روز و ایام هفته، نماز‌های معروف است.
باب دوم:  اعمال سالیانه: این باب برای بیان اعمال مستحبی در طول سال قمری تنظیم‌شده است.
باب سوم:  بخش زیارات: در این باب ابتدا مطالبی درباره آداب سفر و زیارت و نیز اذن دخول حرم‌ها ذکرشده است.

منابع کتاب مفاتیح‌الجنان

برخی از منابعی که شیخ عباس قمی در تألیف مفاتیح‌الجنان از آن‌ها استفاده کرده و به آن‌ها استناد می‌کند عبارت‌اند از: "اثبات الهداة" شیخ حر عاملی، "الاحتجاج" اثر احمد بن علی طبرسی، "الاختیار" نوشته ابن باقی، "اربعة ایام" اثر میرداماد، "الأزریة" مشهور به "هائیه" نوشته شیخ کاظم ازری، "إعلام الوری" شیخ طبرسی، "الإقبال"، " الأمان" و "جمال الاسبوع" سید بن طاووس، "الأمالی" و "تهذیب الاحکام" شیخ طوسی، "بحار الانوار" و "تحفة الزائر" علامه مجلسی، "بلد الامین" کفعمی، منابع دیگری را نیز شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح ذکر کرده است؛ ازجمله: "تاریخ عالم‌آرای عباسی" میرزا اسکندر بیگ منشی و جامع الاخبار (نویسنده مجهول). [12]

 

 

 

پی‌نوشت:
[1]. احمدیان، خاتم المحدثین حاج شیخ عباس قمی، ۱۳۸۰ ش.
[2]. دوانی، مفاخر اسلام، ۱۳۷۹ ش، ج ۱۱، ص ۴۰.
[3]. شیخ عباس قمی، مرد تقوی و فضیلت، ص 18.
[4]. گلش ابرار، جمعی از پژوهشگران، نشر معروف، ج 2، ص 574.
[5]. ستارگان حرم، جمعی از نویسندگان، انتشارات زائر، ص 163.
[6]. سوره انعام/ آیه 162
[7]. مفاخر اسلام، علی دوانی، انتشارات، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص 134.
[8]. سوره تحریم/آیه 6
[9]. گلش ابرار، جمعی از پژوهشگران، نشر معروف، ج 2، ص 575.
[10]. همان.
[11]. آثار الحجه، ج 2، 135؛ اختران قم، ناصرالدین انصاری قمی، انتشارات دلیل ما، ص 292.
[12]. سلطانی، اشاره به پاره‌ای از منابع مفاتیح‌الجنان، ۱۳۸۹ ش، ص ۴۵۹-۴۷۲. کنگره بزرگداشت محدث قمی، قم، نشر نور مطاف، چاپ اول، ۱۳۸۹

انعطاف پذیری در برخورد با فرزندان

دو فرزند دارم که خیلی عصبی‌ام می‌کنند و در مقابل رفتار ناشایستشان نمی‌توانم خودم را کنترل کنم. لطفاً من را راهنمایی کنید که چگونه با فرزندانم رفتار مسالمت‌آمیزی داشته باشم؟

کودکان امروز تشویق را حق خود دانسته و والدینی که متکی به تشویق هستند خوب می‌دانند فرزندشان زمانی کارش را انجام می‌دهد که تشویق شود. از طرف دیگر امروز دیگر تنبیه مؤثر نیست. کودک امروز یاد گرفته که اگر شما مرا تنبیه کنید من هم حق‌دارم شما را تنبیه کنم.

روش‌های جدید فرزند پروری بر مبنای اصل برابری و احترام متقابل استوار است. برابری با شباهت هم‌معنا نیست زیرا طبیعی است که بزرگ‌سال و کودک شبیه به هم نیستند و بزرگ‌سالان مجرب‌تر، باتجربه‌تر و داناتر هستند؛ بنابراین منظور از برابری کودک و بزرگ‌سال ارزش‌های انسانی و هم شانی است.

در یک جامعه فرهیخته هر کس موظف به احترام متقابل گذاشتن و عمل کردن طبق محدودیت‌های تعریف‌شده در جامعه است. لذا انضباط مثبت بهترین سبک تربیتی است. منظور از انضباط مثبت تلاش در جهت اتخاذ یک ارتباط و تعامل خوب است.

به حرف‌ها و نظرات فرزندتان گوش دهید اما از قرار دادن حدومرز و شرط و شروط مشخص نهراسید.

پیشنهاد می شود به شکل زیر عمل کنید:
- همیشه بیننده رفتارهای خوب فرزندتان باشید و او را مورد تشویق و قدردانی قرار دهید.

- از خطاها و غرغرهای کوچک و قابل‌اغماض گذشت کرده و آن‌ها را نادیده بگیرید.

- مشاجره را برای وضعیتی که هیچ گزینه و انتخابی برای برخورد با فرزندتان نیست و شما باید به او نه بگویید نگهدارید مثلاً مواقعی که سلامتی او در خطر است.

- بیش‌ازحد متوقع نباشید. اینکه بچه‌ها با انجام مکرر یک سری کارها حتی پس از مخالفت شما برای انجام آن، عکس‌العمل شما را بسنجند کاملاً طبیعی است زیرا این راهی است که آن‌ها متوجه می‌شوند چه چیزی از جانب شما پذیرفتنی و چه چیزی غیرقابل‌پذیرش و اغماض است.

- خودتان را جای فرزندتان بگذارید. به عقب برگردید و ببینید زمانی که کودک بودید چه طرز تفکری داشتید و چگونه دنیای بزرگ‌سالان برایتان غیر جذاب بود. کمک کردن روزانه و عادی به کودکان به آن‌ها احساس اطمینان و امنیت خاطر می‌دهد و اگر آن‌ها انتظار داشته باشند کارها طبق یک‌روال زمانی و یا یک روش اتفاق بیفتد احتمال تعارض و ستیز بین شما کمتر خواهد شد؛ مثلاً به‌طورمعمول بدانند که بعد از شام وقت مسواک زدن و خوابیدن است.

- محدودیت‌های معقول وضع کنید. اگر کودکان اجازه داشته باشند هر کاری می‌خواهند انجام دهند، به‌ندرت احساس امنیت خواهند کرد. درواقع گاهی رفتار بد آن‌ها تنها برای شناخت حدومرزهاست نه به علت علاقه‌مندی به ستیزه‌جویی با والدین.

- قوانین خانوادگی را به کمترین حد ممکن برسانید؛ در غیر این صورت فرزند شما در بین قوانین متعدد گرفتار خواهد شد و حتی بسیاری از آن‌ها را نمی‌تواند به ذهن بسپارد.

- واقع‌گرا باشید. بسیاری از رفتارهایی که والدین آن‌ها را سرکشی و نافرمانی و یا غرغر کردن می‌دانند تنها یک بخش طبیعی از روند رشد کودک است. کودکان که کمی بزرگ‌تر می‌شوند سعی می‌کنند استقلال خود را احراز کنند لذا اگر با سایر والدین صحبت کنید به‌احتمال‌زیاد خواهید دید آن‌ها نیز مشکلات و موارد مشابهی داشته یا دارند.

این توصیه‌ها را فراموش نکنید

- در برخورد با فرزندان خود انعطاف‌پذیر باشید و ضمن اعطای آزادی به فرزندان خود، برای آن‌ها مقررات روشنی تعیین کنید.

- برای مقررات وضع‌شده دلیل ارائه دهید و در مورد خواسته‌هایتان برای فرزندانتان استدلال بیاورید.

- به نیازها و عقاید فرزندان خود حساس بوده و توجه کنید.

- فرزندان را به رعایت مقررات خانوادگی تشویق نمایید.

- در یک چارچوب محدود و مشخص به فرزندان کوچک آزادی دهید تا آن‌ها متوجه شوند که انتخابشان محترم است.

- تأثیرات سودمند شیوه‌های فرزند پروری ای که رفتارهای سخت گیرانه را با پاسخ‌گویی، درهم می‌آمیزد احتمالاً به‌واسطه مکانیزم های مختلفی صورت می‌گیرد. برجسته‌ترین این عوامل آن است که چنین روش فرزند پروری باعث افزایش قابلیت‌ها و توانایی‌ها شده و چنین کودکانی با توانمندی، کمتر در معرض خطر انجام رفتارهای مشکل‌ساز قرار خواهند داشت.

بررسی طلاق عاطفی از دیدگاه تئوری انتخاب (17)

در کتاب "ازدواج بدون شکست (حل معمای ازدواج با تئوری انتخاب) نوشته ویلیام گلاسر روانشناس آمریکایی، به زن‌وشوهری اشاره می‌کند که بعد از گذشت 26 سال از زندگی مشترک‌شان، هنوز خشنودی و رضایت در روابطشان موج می‌زند.

این زوج به 10 ایده به‌ظاهر ساده ولی بسیار مهم و ضروری اشاره می‌کنند که تجربه خوشایندی روزگارشان را نشان می‌دهد .

ده رمز یک زندگی خشنود

یکی از ایده‌های پررنگی که می‌تواند در خشنودی زوجین مؤثر باشد، اهمیت دوستی میان زوجین و تلاش برای حفظ این رابطهٔ دوستانه می‌باشد.

- اینکه زوجین اجازه ندهند سوءتفاهم در زندگی‌شان ریشه دواند و مشکل‌زا شود .

- اینکه زوجین بتوانند حتی در هنگام ناراحتی باهم صحبت کنند و به حرف‌های هم گوش دهند .

این جمله در ایجاد و حفظ رابطه دوستانه میان زوجین معجزه می‌کند :

" با همسرت همان‌طور رفتار کن که با بهترین دوستت رفتار می‌کنی "

1- حضور یکدیگر را چندین بار در روز جشن بگیرید؛ احوالپرسی‌های پرهیجان، مکالمات تلفنی پرشور، دوستت دارم‌های مکرر، خواندن آواز در وصف یکدیگر یا مثلاً به همسرمان بگوییم "داشتم این موسیقی را گوش می‌دادم، یاد عشق به تو افتادم، انگار این خواننده داره از زبان من برای تو میخونه، میای باهم به این موسیقی گوش بدیم؟ "

2- همیشه باهم قرار بیرون رفتن بگذارید،حتی در سال‌های بچه‌داری و در دوره‌های مشغله کاری.

3- از یکدیگر پشتیبانی کنید. به دنبال راه‌هایی باشید تا از یکدیگر به لحاظ جسمی و روحی حمایت کنید؛ غذای موردعلاقه همسرتان را بپزید، به هنگام هوای نامساعد، همسرتان را با ماشین به‌جایی که می‌خواهد برسانید، درباره کار باهم مشورت کنید، هنگام تماشای تلویزیون باهم تماس جسمی داشته باشید.

4- جسارت بیان خواسته‌هایتان را داشته باشید و بگویید که چه می‌خواهید. اگر احساس کردید کار همسرتان نادرست بود، به زبان‌آورید. ابراز خواسته‌ها و نیازهایتان، به‌منزله ضعف و کاستی در شما نیست؛ اینکه شما نیاز دارید در مهمانی‌ها همسرتان به شما بیشتر توجه کند و حتی دوست دارید همسرتان در مهمانی‌ها برای شما غذا بکشد و هرآن چیز دیگر، خواسته مطلوب شماست، که بی‌شک ناشی از 5 نیاز بنیادین در انسان است.

 بیان هر آنچه به نظرتان نادرست می‌آید نیز، لازمه یک رابطه سالم است اما یک شرط اساسی دارد؛ شما باید ارتباط مؤثر و به کار بردن  زبان زندگی را یاد گرفته باشید به صورتی که به‌گونه‌ای سالم و مؤثر  بدون دلخوری و آسیب به خواسته‌هایتان برسید .

5- بدون قید و شرط به یکدیگر محبت کنید. در مورد میزان محبتی که به یکدیگر ابراز می‌کنید، انتظار و چشم‌داشت جبران نداشته باشید. عشق و محبت باید آزادانه نثار شود .

6- به همسرتان آزادی دهید تا خودش باشد. تفاوت‌ها را بپذیرید و به مرزهای موجود بین خودتان احترام بگذارید. برخی  زن و شوهرها گمان می‌کنند که باید بعد از ازدواج، نیاز به آزادی خود را قربانی کنند و هیچ‌گاه از آن حرف نزنند. همان‌طور که همسران به جهت ارضای نیاز به بقایشان غذا می‌خورند و نیاز دارند که از یکدیگر امنیت دریافت کنند، همان‌طور که به جهت نیاز به عشق و احساس تعلقشان، همدیگر را دوست دارند و نیاز دارند که دوست داشته شوند به جهت برآورده سازی نیاز به آزادی یکدیگر نیز باید تلاش  کنند؛ این کار اصلاً ساده نیست و احتیاج به داشتن مهارت ارتباطی قوی دارد. ازدواج، معمای پیچیده‌ای است که بدون داشتن مهارت لازم به‌جاهای خوبی نخواهد رسید مثل فردی که گواهینامه رانندگی ندارد و هرروز با ماشین به درودیوار می‌زند.

اگر همسری در زندگی نیاز به آزادی لازم نداشته باشد، از خود واقعی خویش دور می‌شود و این نقش بازی کردن و خود نبودن ، آفت رابطهٔ سالم است و عامل اصلی طلاق عاطفی.

پذیرش تفاوت‌ها می‌تواند در ارضای نیاز به آزادی زوجین مؤثر باشد؛ مثلاً اینکه اگر مردی دوست دارد در تعطیلات در خانه بماند و استراحت کند، درحالی‌که همسرش دوست دارد به کوهنوردی و گردش برود، قدم اول این است که همسران به علایق هم احترام بگذارند، این تفاوت‌ها را بپذیرند و نخواهند دیگری را مثل خود کنند.  این زوج می‌توانند با نیازهایشان وارد دایره حل اختلاف شوند و بدانند شخص دیگری هم در این دایره  وجود دارد و آن ازدواج است. زوجین باید به خاطر ازدواجشان، کمی از نیازهای هم کوتاه بیایند؛ نه‌فقط ماندن در خانه، نه هر هفته گردش و کوهنوردی، مثلاً یک هفته استراحت در منزل، یک هفته کوهنوردی.

7- به یکدیگر به چشم بهترین دوست نگاه کنید. هرروز باهم مثل دو رفیق رفتار کنید.

8- بدانید که چگونه می‌توانید با یکدیگر بیشتر بخندید. زندگی شوخ‌طبعی داشته باشید و بدانید یکی از نیازهای اساسی انسان نیاز به تفریح و سرگرمی است. خنده، نماد تفریح و شادی هست؛ به زبانی ساختگی حرف بزنید، طوری که فقط خودتان معنایش را می‌فهمید و بعد بلندبلند باهم بخندید. یک سری اصطلاحات و کلمات مخصوص به خودتان داشته باشید که هر بار تکرارش می‌کنید، سبب خنده می‌شود و قادر است سردی روابط را آب کند و به گرمی مبدل سازد.

9- رابطه جنسی را زنده نگه‌دارید و همیشه اعمالی توافقی و موردقبول هر دو طرف را تجربه کنید. در مسائل جنسی و هم‌خوابگی خلاق باشید.

10-  به همراه یکدیگر آرزوهایتان را ترسیم کنید و از آنها لذت ببرید.

این تصور که در یک زندگی عاشقانه نباید هیچ مشکل و منازعه‌ای وجود داشته باشد تصوری  بیهوده و باطل است. تلاش جهت ایجاد رابطه‌ای دوستانه بی‌هیچ سیاست و تکلف بی‌سرانجام، می‌تواند راهگشای خوبی برای سردی روابط و طلاق عاطفی باشد.

در مقالات بعد  به بررسی "طلاق عاطفی، مبتنی بر پذیرش و تعهد " خواهیم پرداخت .

هزینه‌های نگهداری از یک حیوان خانگی

فرزندآوری را امروز می‌توان یک متغیر وابسته به اقتصاد در نظر گرفت. محمد میرزایی جمعیت شناس، در مطالعاتی که  بر خانواده‌های ایرانی داشته به این نتیجه رسیده است که "تقاضا برای فرزندآوری تابع توازن و تعادل بین هزینه‌های فرزندآوری و تربیت فرزندان، امنیت، خطرات احتمالی، رضایت و منابع پیرامونی است. او معتقد است الگوهای نهادی، فرزندان را از حالت منبع درآمد، به عامل هزینه تبدیل کرده و این امر موجب کاهش باروری در خانواده‌ها شده است."(1)

تأثیر مسائل اقتصادی بر باروری و فرزندآوری منحصر به ایران نیست، بلکه در سایر کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه، کاهش رشد جمعیت و تمایل به نداشتن فرزند نیز وجود دارد. اسپنگلر نظریه پرداز غربی، در تبیینی با عنوان نظریه "اقتصادی-اجتماعی رشد جمعیت" تصمیم‌گیری برای اضافه شدن یک فرزند را تابعی از سه متغیر نظام ترجیحات، نظام قیمت‌ها و درآمد می‌داند. نظام ترجیحات؛ ارزشی است که یک زوج برای داشتن یک فرزند اضافی در مقایسه با ارزش سایر کالاها قائل‌اند. نظام قیمت‌ها؛ هزینه داشتن یک فرزند اضافی در مقایسه با ارزش سایر کالاهای قابل اکتساب است و شامل هزینه‌های مالی، فرصت‌های زمانی و فعالیت‌ها می‌شود. درآمد شامل میزان زمان و انرژی است که زوج برای پیگیری اهداف خود در زندگی در اختیار دارند.(2)

نظریات اقتصادی موجود در زمینه تأثیر بر رشد جمعیت با احتساب اینکه یک خانواده با وضعیت مالی پایین، تمایلی به فرزندآوری ندارد قابل پذیرش است. امازرمانی که افراد در هر نقطه جهان از تمکن مالی متوسط و بالایی برخوردار هستند ولی روش‌های جایگزینی برای خود پیدا کرده‌اند، قابل پذیرش نیست  و می‌تواند نقطه ضعفی برای نظریه‌های اقتصادی تمایل به باروری باشد.

دنیای امروز با انسان‌هایی مواجه است که برای فرار از تنهایی و سرگرم شدن به موجوداتی پناه می‌برند که گرچه تا پایان عمر خودشان ممکن است وفادار باشند، اما هیچ گاه نمی‌توانند محبت، عشق، همدلی و هم زبانی را برای آدم‌ها بوجود بیاورند. از سلبریتی تا مردم عامه همگی به منظور ایجاد یک پُز اقتصادی، دوست دار محیط زیست و حیوانات سوار بر موج نگهداری از حیوانات خانگی شده‌اند.

ایده داشتن حیوان خانگی و داعیه مهربان بودن و نگهداری از حیوانات، در ایران از افراد در طبقات بالای جامعه با وضعیت اقتصادی بالا به همه سطوح جامعه و مناطق سرایت کرده است. داشتن یک حیوان خانگی شأن، شخصیت، کلاس و پُز اقتصادی در همه جامعه شده است. انحصار داشتن سگ و گربه پشمالو در ماشین‌های گران قیمت شکسته شده و در هر منطقه‌ای از شهر با هر وضعیت اقتصادی سگ‌هایی را پشت شیشه ماشینی می‌توان دید که شاید از قیمت آن ماشین بالاتر باشد.

هزینه‌های نگهداری از حیوان خانگی چند؟

هزینه‌های بالای نگهداری یک حیوان خانگی بسته به نوع و سن از 300هزار تا یک میلیون تومان در ماه متغیر است. البته باید به این مبلغ، هزینه‌هایی که بابت طول درمان‌های انگل تراپی و عقیم سازی آنها پرداخت می‌شود را نیز اضافه کرد. حتی گاهی هزینه‌های نگهداری در پانسیون‌ها هم باید به آن افزود. چندی پیش خبری در شبکه‌های مجازی منتشر شد که افرادی روزانه 100 تا 150 هزار تومان از صاحبان حیوانات خانگی دریافت می‌کنند تا برای چند ساعت در ماشین و پارک آنها را بچرخانند و به عبارتی به تفریح ببرند؛ بر این اساس مجموع هزینه‌های داشتن یک سگ، گربه، خزنده و به طور کلی حیوانات خانگی، در ماه ممکن است از یک میلیون تومان بیشتر شود.

"هزینه‌های نگهداری از حیوانات خانگی"

عضو سودمند در خانه

زن و مردی که از مسئولیت داشتن یک فرزند امتناع می‌ورزند و انواع هزینه‌های اقتصادی و بی‌وفا بودن او درآینده را بهانه می‌کنند، حاضرهستند مبالغ و ساعات زیادی را برای نگهداری از یک حیوان خانگی اختصاص دهند؛ برای آن جشن تولد می‌گیرند، در عیدها و مهمانی‌ها او را آماده می‌کنند، برای باز شدن روحیه او به تفریحات روزانه و مسافرت می‌برند، حتی بعد از مدت زمان کوتاهی که حیوان بمیرد برای او مراسم عزاداری نیز برگزار می‌کنند، و شاید هم در غم از دست دادن عضو خانه‌شان افسردگی هم ممکن است بگیرند. در کوچه، خیابان و پارک‌ها شاهد بازی کردن آنها بیش از کودکان هستیم."هفته گذشته خبر زخمی شدن یک دختربچه دریکی از پارک‌های لواسان توسط یک سگ خانگی ابتدا در شبکه مجازی و سپس در رسانه ملی منتشر شد."

گرچه نمی‌توان از مسائل اقتصادی و فرهنگی داشتن فرزند چشم‌پوشی کرد.  اما نکته جایی قابل توجه است که دیگرتوانایی مالی مانعی بر کاهش رشد جمعیت و فرزند آوری نیست بلکه تفکر بی‌فایده بودن داشتن فرزند است که همه اقشار را به‌سوی پرورش حیوان خانگی کشانده است.

این در حالی است که  آلفرد آدلر روانشناس اجتماعی اتریشی دیدگاهی تحت عنوان "منظومه خانوادگی" را مطرح می‌کند. به عقیده او اگر منظومه خانوادگی خوب شکل بگیرد، فرد دچار احساس حقارت نمی‌شود. احساس حقارت یکی از عوامل بیماری‌های روانی محسوب می‌شود. منظور از منظومه خانوادگی تعامل‌های بین اعضای خانواده است مثل سلام و احوالپرسی و… . این تعامل‌ها که آدلر به‌نوعی به‌عنوان ضربه یا نوازش از آنها یاد می‌کند، باعث افزایش کیفیت زندگی و سلامت روان می‌شود و هر میزان این تعامل‌ها بیشتر باشد، بهتر است. طبعاً این تعامل‌ها یا به قول آدلر ضربه‌ها در یک خانواده پرجمعیت به‌مراتب بیشتر از یک خانواده کم‌جمعیت است. زوج‌هایی که تنها به حیوان خانگی موجود در خانه سلام کرده و پاسخی دریافت نمی‌کنند به‌مرور دچار احساس حقارت می‌شوند. همچنین تک‌فرزندانی که به‌جای هم‌بازی با یک هم سن باید با قلاده یک حیوان بازی کنند به‌مرور حالات رفتاری خود را فراموش می‌کنند.

ویلیام گلاسر، بنیان‌گذار واقعیت درمانی و تئوری انتخاب معتقد است انسان برای داشتن بهداشت روانی 5 نیاز مهم دارد که یکی از این نیازها احساس امنیت است. احساس امنیت در انسان جز با بقا و جاودانگی ارضا نخواهد شد. احساس جاودانگی در انسان از طریق فرزند به او منتقل می‌شود. والدین، فرزندانشان را عامل بقای خود می‌دانند. این احساس بخصوص در دوران پیری بیش از هر دوره دیگری خودش را نشان می‌دهد. کسانی که فرزند دارند این  امنیت را بیشتر از کسانی که هیچ فرزندی ندارند احساس می‌کنند.

همچنین پژوهش‌های دانشگاه بریگهام یانگ آمریکا بر روی 200 هزار خانواده از 86 کشور جهان‌ بین سال‌های 1981 و 2005 نشان می‌دهد که داشتن فرزند:
- موجب کاهش فشارخون می‌شود.
- تمایل والدین به یادگیری را افزایش می‌دهد.
- باعث عاقل ماندن والدین می‌شود.
- بر اعتمادبه‌نفس والدین می‌افزاید.
- درک زیبایی‌ها را امکان‌پذیر می‌سازد.
- شادی را برای والدین به ارمغان می‌آورد.
- دقت والدین را در کوچک‌ترین اقدامات حتی در پارک خودرو بالاتر می‌برد.

تأثیر بعد خانوار و تعداد فرزندان بر جسم، روح و روان تک‌تک اعضای خانواده بخصوص والدین طی تحقیقات مختلف به اثبات رسیده است. از اثرگذاری حضور و وجود فرزندان در احساس امنیت، امید به زندگی، جاودانگی، افزایش اعتمادبه‌نفس، شادی و نشاط، احساس خوشبختی و... تا اثرات بر سلامت جسمانی  بااین‌وجود علت مخالفت برخی از  زوجین باوجود تمکن مالی را نمی‌توان جز به خواب زدن آنها قلمداد کرد.

 

 

بیشتر بخوانید

ایران در سراشیبی کاهش نرخ باروری

خانواده ها میل به فرزندآوری ندارند

خرج یک بچه چقدر است؟

 

---

پاسخ به چند سوال فقهی مهم

ساعت حرکت بعد از اذان مغرب بود. برای رسیدن به قطار چند ماشین عوض کردم، اما در نهایت برای جانماندن ده دقیقه‌ای دویدم، پا به قطار که گذاشتم سوت حرکت به صدا در آمد. نماز نخوانده بودم و قطار هم برای نماز مغرب و عشاء توقف نداشت.

سوار پرواز تهران_توکیو شدم. مدت زمان پرواز 10 ساعت اعلام شده بود. من ماندم و نمازی که بعد از رسیدن به مقصد قضا می‌شد و قبل از پرواز وقت ادایش نرسیده بود.

در اروپا بسیاری از سفرهای بین دو کشور با اتوبوس انجام می‌شود. این درحالی است که زمان توقف اتوبوس با اوقات شرعی همخوانی ندارد. گاهی مجبور بودم نماز صبح را در اتوبوس در حال حرکت به جا آورم.

نماز یکی از مهمترین واجبات اسلامی است. همه جای دنیا مسلمانان را اول با حجاب و پس از آن با نماز می‌شناسند. برای بسیاری از ما پیش آمده تا در سفر با شرایطی خاص مواجه شویم. وقت نماز تنگ و امکان توقف نباشد. وظیفه ما در این شرایط چیست؟ پاسخ سه سوال اصلی در این موضوع را از دفتر مراجع عظام تقلید جویا شدیم.

آیا در وسیله نقلیه‌ی (کشتی، قطار، اتوبوس و هواپیما) در حال حرکت، می‌شود نماز خواند؟

مقام معظم رهبری:
در اتوبوس، بر مسافران واجب است که در صورت خوف از فوت وقت نماز، از راننده بخواهند که اتوبوس را در مکان مناسبی متوقف نماید، و بر راننده اجابت درخواست آنان واجب است، و اگر به علت عذر مقبول و یا بدون دلیل از توقف اتوبوس خودداری کند، در این صورت تکلیف مسافران اگر خوف فوت وقت داشته باشند، این است که نماز را در اتوبوس در همان حال حرکت بخوانند و تا آنجا که امکان دارد جهت قبله، قیام، رکوع و سجود را رعایت کنند.(1)

آیت الله العظمی مکارم شیرازی:
اگر مکان نمازگزار متحرک باشد به‌طوری که نتواند کارهای نماز را به‌طور عادی انجام دهد، نماز او باطل است. بنابراین، نماز خواندن در کشتی و قطار و مانند آن اگر بتواند کارهای نماز را صحیح انجام دهد اشکال ندارد.(2)

آیت الله العظمی سیستانی:
اگر وقت نماز تنگ بود و احتمال قضا شدن می رفت، نماز را باید خواند. اشکال ندارد.(3)

آیت الله العظمی وحید‌خراسانی:
در نماز واجب، مكان نمازگزار نباید حركتى داشته باشد كه مانع از آرامش بدن نمازگزار و انجام واجبات نماز اختیارى باشد و بر شخص واجب است برنامه‌ریزی کند و نماز را در وقت آن در حال استقرار رو به قبله بخواند.(4)

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
به شرط تنگی وقت نماز خواندن در وسیله نقلیه متحرک اشکال ندارد.(5)

نماز در وسیله نقلیه‌ی (کشتی، قطار، اتوبوس و هواپیما) در حال حرکت چگونه و به چه سمت باید خوانده شود؟

مقام معظم رهبری:
اگر امکان خواندن نماز در وقت به طور معمول نباشد، باید نماز را در هواپیما، قطار و کشتی بخوانید و تا آن‌جا که امکان دارد قیام، رکوع و سجود را رعایت کنید و نیز جهت قبله را مراعات نمایید و به هنگام تغییر قبله در نمازهاى واجب باید در صورت امکان با چرخیدن، جهت قبله را ‏حفظ کنید. البته در حال چرخیدن باید از قرائت و یا ذکر سکوت کنید؛ و اگر نتوانید ـ ولو با سؤال از مأموران داخل هواپیما ـ قبله را مشخص كنید، به هر سمتى كه گمان دارید كه سمت قبله است، نماز بخوانید و در صورت شك و وسعت وقت، نماز را باید به چهار سمت بخوانید و در تنگى وقت به میزانى كه فرصت دارید.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی:
اگر از جهت تنگی وقت یا ضرورت دیگری ناچار باشد نماز را در وسایل نقلیه بخواند و قبله دائماً در حال تغییر باشد، باید تا آنجا که می تواند به طرف قبله برگردد و در حال برگشتن به سوی قبله چیزی نخواند و اگر نتواند، به هر صورتی که می تواند نماز را بخواند.

آیت الله العظمی سیستانی:
نماز را تا حد توان، باید آن‌گونه خواند كه شخص مختار می‌خواند پس لازم است در همه حالات نماز، قبله و سایر شرایط را رعایت كند و در صورت عدم امكان، در تكبیرة الاحرام؛ و اگر در آن حال هم میسر نباشد شرط رو به قبله بودن هم ساقط می‌شود هم چنان‌که در صورت امكان باید ركوع و سجودِ كامل كرد مثلاً در راهرو هواپیما یا قطار یا اتوبوس نماز گزارد و اگر میسر نشد به‌اندازه‌ای كه اسم ركوع و سجود صدق كند خم شود كافی است و اگر آن‌هم ممكن نشد مختصر خم شدن كفایت می‌کند.

آیت الله العظمی وحید خراسانی:
اگر به واسطه تنگى وقت یا جهت دیگر ناچار باشد در جایى كه چنین حركتى دارد ـ مانند اتومبیل و كشتى و ترن ـ نماز بخواند، به قدرى كه ممكن است باید آرامش بدن و قبله را رعایت نماید، و اگر آنها از قبله به طرف دیگر حركت كنند، به طرف قبله برگردد.

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
معمولاً قطار و اتوبوس برای ادی نماز توقف می کنند، اما اگر شرایط طوری بود که توقف نکردند یا در هواپیما بودید؛ قبله را به هر جهتی که تشخیص دادید نماز را به همان جهت بخوانید.

آیا نمازی که در وسیله نقلیه‌ی (کشتی، قطار، اتوبوس و هواپیما) در حال حرکت خوانده شده بعد از رسیدن به مقصد باید قضای آن بجا آورده شود؟

مقام معظم رهبری:
در هر صورت نمازهای خوانده شده کفایت می کند و لازم نیست قضای آنها را بجا آورید.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی:
با رعایت همه شرایط نماز، لازم نیست بعدا آن را قضا نماید.

آیت الله العظمی سیستانی:
بعد از رسیدن به مقصد اگر وقت نماز تمام نشده بود، دوباره نمازتان را بخوانید، اما اگر وقت نماز گذشته بود، نیازی به خواندن قضای نماز نیست .

آیت الله العظمی وحید خراسانی:
چنانچه به وظیفه ای که گفته شده عمل کنید قضاء ندارد.

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
قضای نمازی که در وسیله نقلیه متحرک خوانده شده باید به‌جا آورده شود.

پی نوشت:
1- پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی)
 2- دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله العالی)
3- دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی)
4- دفتر حضرت آیت الله العظمى وحید خراسانى(مد ظله العالی)
5- دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی(مد ظله العالی)